Τίτλος: Απολιγνιτοποίηση, απασχόληση και μισθολογικό εισόδημα στη Δυτική Μακεδονία
Χαρακτήρας: Επικαιροποιημένη απολογιστική προσέγγιση βάσει δημόσιων και επαληθεύσιμων στοιχείων
Γεωγραφικό πεδίο: Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας. Η Μεγαλόπολη λαμβάνεται υπόψη μόνο όταν η πηγή δεν επιτρέπει γεωγραφικό διαχωρισμό.
Χρονικό πεδίο: Απολογιστική περίοδος 2019–2026 και βιβλιογραφική επισκόπηση 2006–2026
Ημερομηνία αποκοπής στοιχείων: 10 Αυγούστου 2026
Τελευταία μεθοδολογική αναθεώρηση: 13 Αυγούστου 2026
Καθεστώς επικαιροποίησης: Η προσέγγιση είναι δυναμικά επικαιροποιούμενη. Νέα επαληθευμένα δεδομένα ενσωματώνονται με σταθερούς ορισμούς, σαφή ημερομηνία αναφοράς και διακριτό ίχνος μεταβολής.

Εκτελεστική σύνοψη

Η προσέγγιση εξετάζει τι συνέβη στην απασχόληση και στο εισόδημα της Δυτικής Μακεδονίας καθώς περιορίστηκε η λιγνιτική δραστηριότητα. Συγκρίνει τις παλαιότερες μελέτες με τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία και ξεχωρίζει όσα έχουν πράγματι καταγραφεί από όσα παραμένουν εκτιμήσεις ή στόχοι προγραμμάτων.

Η συνολική εικόνα είναι σύνθετη: η λιγνιτική απασχόληση και η υψηλόμισθη μισθολογική ροή μειώθηκαν αισθητά, ενώ την ίδια περίοδο μεταβλήθηκαν η απασχόληση άλλων κλάδων, το εργατικό δυναμικό και ο πληθυσμός. Επομένως, κανένας μεμονωμένος αριθμός δεν περιγράφει μόνος του την πορεία της περιοχής.

Από πού προκύπτει το «25.000»;

Στο δημόσιο τεκμηριωτικό ίχνος υπάρχουν δύο κοντινοί αλλά διαφορετικοί αριθμοί. Το ΤΕΕ/ΤΔΜ 2012 υπολόγισε, με βάση 6.882 άμεσες θέσεις του 2009 και συνολικό λόγο 3,28, 22.573 συνολικά υποστηριζόμενες θέσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν τις άμεσες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, SWD(2020)507, παράρτημα Δ, σελ. 86, ανέφερε χωριστά για τη Δυτική Μακεδονία 5.500 άμεσες και 20.000 έμμεσες θέσεις σε κίνδυνο, δηλαδή 25.500. Δεν εντοπίστηκε πρωτογενές τεκμήριο που να αποδεικνύει ότι κάθε δημόσια χρήση του στρογγυλού «25.000» προέρχεται αποκλειστικά από μία από τις δύο πηγές. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για υποστηριζόμενες ή εκτεθειμένες θέσεις, όχι για απολογιστικά καταγεγραμμένες απώλειες. Συνεπώς, ο ισχυρισμός «χάθηκαν 25.000 θέσεις» δεν είναι επιστημονικά υπερασπίσιμος ως πραγματικό αποτέλεσμα.

Τα ασφαλέστερα απολογιστικά ευρήματα

Κεντρική θεσμική κρίση

1. Επιβεβαιώνεται σοβαρή κλαδική συρρίκνωση και απώλεια υψηλόμισθης απασχόλησης.
2. Δεν υπάρχει ακόμη πλήρης απολογιστική μέτρηση που να καλύπτει με ενιαίους ορισμούς τη ΔΕΗ, τους εργολάβους, τις νέες θέσεις, τις αποχωρήσεις και τη μισθολογική τους επίπτωση.
3. Δεν μπορεί να εξαχθεί κεντρική απολογιστική εκτίμηση από μη συγκρίσιμα μεγέθη, επειδή θα πρόσθετε μη συγκρίσιμα αποθέματα, ροές, ανθρωποέτη κατασκευής και υποδειγματικές επαγόμενες θέσεις.
4. Δεν υπολογίζεται καθαρό ισοζύγιο χωρίς ενιαία καταγραφή των ενεργών νέων θέσεων, της διάρκειας και της μισθοδοσίας τους. Οι αριθμοί προγραμμάτων και επενδυτικών ανακοινώσεων δεν υποκαθιστούν ενεργό μισθοδοσία.
5. Η απώλεια καθαρού τοπικού εισοδήματος δεν είναι ακόμη παρατηρήσιμο μέγεθος. Παρουσιάζεται μόνο ως παραμετρική ανάλυση ευαισθησίας, όχι ως κεντρικό αποτέλεσμα.

Δημόσια ανάρτηση και ανοικτή τεκμηρίωση

Ο δημόσιος κατάλογος των μελετών και οι σύνδεσμοι προς τα πρωτότυπα κείμενα φιλοξενούνται στο προσωπικό ιστολόγιο www.mavromatidis.gr. Η ελληνική συλλογή βρίσκεται στη διαδρομή «Φάκελοι → Μεταλιγνιτική περίοδος στη Δυτική Μακεδονία», στη σελίδα Μεταλιγνιτική Δυτική Μακεδονία | Μελέτες και πηγές. Η αγγλική συλλογή βρίσκεται στη διαδρομή «Dossiers → The Post-Lignite Period in Western Macedonia», στη σελίδα The Post-Lignite Period in Western Macedonia.

Η παρούσα προσέγγιση δημοσιεύεται στο προσωπικό ιστολόγιο του συντάκτη ως ανεξάρτητη προσωπική αναλυτική εργασία. Δεν δεσμεύει την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης ή άλλον φορέα. Τεκμηριωμένες παρατηρήσεις, διορθώσεις και επισημάνσεις είναι ευπρόσδεκτες. Μετά από έλεγχο των πηγών, μπορούν να ενσωματώνονται στις δυναμικές επικαιροποιήσεις με σαφή ημερομηνία αναφοράς και εμφανές ίχνος μεταβολών.

Ερευνητικό ερώτημα, πρωτόκολλο και όρια

Ερωτήματα

Η προσέγγιση οργανώνεται γύρω από πέντε διακριτά ερωτήματα:

1. Πόσες θέσεις είχαν εκτιμηθεί ως εξαρτώμενες, εκτεθειμένες ή σε κίνδυνο πριν και κατά την επιτάχυνση της απολιγνιτοποίησης;
2. Ποιες παλαιότερες προβλέψεις μπορούν πράγματι να συγκριθούν με μεταγενέστερο αποτέλεσμα;
3. Τι παρατηρείται από δημόσιες πηγές για το προσωπικό της ΔΕΗ, την εργολαβική αλυσίδα και τις νέες θέσεις την περίοδο 2019–2026;
4. Πώς συσχετίζεται η κλαδική απώλεια με τη μεταβολή της συνολικής απασχόλησης, της ανεργίας, του εργατικού δυναμικού και του πληθυσμού;
5. Ποιες πολιτικές μετατρέπουν τη χρηματοδότηση και τις επενδύσεις σε διατηρούμενη τοπική εργασία και εισόδημα;

Πρωτόκολλο αναζήτησης και επιλογής

Η αναζήτηση κάλυψε την περίοδο 1.1.2006–10.8.2026, στα ελληνικά και στα αγγλικά, και περιέλαβε ΤΕΕ/ΤΔΜ, Περιφέρεια και δήμους, επιμελητήρια, ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, ΙΝΕ ΓΣΕΕ, ΙΟΒΕ, ΙΕΝΕ, ΓΕΩΤΕΕ, πανεπιστημιακά αποθετήρια, ΔΕΗ, ΕΥΔΑΜ, ΔΥΠΑ, ΕΛΣΤΑΤ/ΕΡΓΑΝΗ, Eurostat, Ευρωπαϊκή Επιτροπή/JRC, World Bank, OECD, Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, WWF, Wuppertal Institute, REKK, TRACER, CINTRAN, TIPPING+ και Cowork4YOUTH. Χρησιμοποιήθηκε αναζήτηση τίτλων και όρων, αμφίδρομη ιχνηλάτηση βιβλιογραφίας και έλεγχος των πρωτογενών PDF όπου ήταν δημόσια διαθέσιμα.

Η επισκόπηση είναι εκτεταμένη αλλά όχι αποδεδειγμένα εξαντλητική. Μη δημοσιευμένες αναθέσεις, συνδρομητικό υλικό, αποσυρμένοι σύνδεσμοι και εσωτερικά εταιρικά αρχεία μπορεί να μην έχουν εντοπιστεί. Η ύπαρξη μιας εργασίας στον κατάλογο δεν σημαίνει ότι περιέχει ανεξάρτητη αριθμητική εκτίμηση θέσεων εργασίας. Κάθε πηγή ελέγχεται ως προς το έτος βάσης, τη γεωγραφία, τη μονάδα μέτρησης, τη μέθοδο και τη δυνατότητα απολογιστικής σύγκρισης.

Ορισμοί που δεν επιτρέπεται να συγχέονται

Βαθμός τεκμηρίωσης

• Υψηλός: πρωτογενής διοικητική ή εταιρική πηγή, σαφής ημερομηνία, γεωγραφία, μονάδα και δυνατότητα αναπαραγωγής.
• Μέσος: πρωτογενής μελέτη ή έρευνα με δημοσιευμένη μέθοδο, αλλά με δειγματοληψία, παλιό έτος βάσης ή μη πλήρως διαθέσιμα μικροδεδομένα.
• Χαμηλός: δευτερογενής αναφορά, ασαφές πεδίο, μη αναπαραγώγιμη υπόθεση, δημοσιογραφική ή συνδικαλιστική καταγραφή χωρίς διοικητικό έλεγχο.

Ο βαθμός αφορά την καταλληλότητα για το συγκεκριμένο ερώτημα «τι πράγματι συνέβη έως το 2026» και όχι τη γενική επιστημονική αξία της πηγής.

Χρονολογική χαρτογράφηση των μελετών

Μελέτες με αριθμητικές εκτιμήσεις ή άμεση απολογιστική χρησιμότητα

Για να διατηρηθεί αναγνώσιμη γραμματοσειρά 11 pt, η αποτίμηση παρουσιάζεται σε δύο συσχετισμένους πίνακες. Ο πρώτος καταγράφει το πεδίο και τα αριθμητικά ευρήματα· ο δεύτερος τη μέθοδο και την καταλληλότητα κάθε πηγής για απολογισμό έως το 2026.

Χρονικό και γεωγραφικό πεδίο — αριθμητικά ευρήματα

Μεθοδολογία — απολογιστική καταλληλότητα

Μεθοδολογική αξιολόγηση

Ο πολλαπλασιαστής 3,28

Η μελέτη ΤΕΕ/ΤΔΜ εκπονήθηκε τον Ιούλιο 2012, αρκετά χρόνια πριν από την επιτάχυνση της απολιγνιτοποίησης, και αποτέλεσε πρόδρομη τεχνική αποτύπωση των εξελίξεων που ακολούθησαν. Χρησιμοποίησε πρωτογενή στοιχεία της ΔΕΗ για προσωπικό, μισθοδοσία, συμβάσεις και υπηρεσίες, με έτος αναφοράς απασχόλησης το 2009, εθνικούς τεχνικούς συντελεστές που είχαν δημοσιευθεί το 2007 με βάση δεδομένα 2005 και περιφερειακά στοιχεία απασχόλησης και προστιθέμενης αξίας των ετών 2001 και 2005. Δημοσιεύει τη διαδικασία περιφερειοποίησης με συντελεστές χωροθέτησης, το αντίστροφο μητρώο Leontief, τους τεχνικούς συντελεστές και αναλυτικά παραρτήματα. Για τα διαθέσιμα δεδομένα και εργαλεία της εποχής, η τεκμηρίωση είναι ουσιώδης και αναπαραγώγιμη σε σημαντικό βαθμό.

Το ΤΕΕ/ΤΔΜ 2012 εφαρμόζει τον συνολικό λόγο 3,28 στις 6.882 άμεσες θέσεις του 2009 και δημοσιεύει 22.573 συνολικά υποστηριζόμενες θέσεις. Το σύνολο περιλαμβάνει τις 6.882 άμεσες· οι λοιπές 15.691 είναι μοντελοποιημένες και δεν διαχωρίζονται καθαρά σε έμμεσες και επαγόμενες. Δεν πρόκειται για 22.573 πρόσθετες ή απολεσθείσες θέσεις. Οι επιμέρους λόγοι είναι 1,30 στους ΑΗΣ και 4,19 στα ορυχεία. Στον συγχωνευμένο κλάδο εξόρυξης, ο διαγώνιος τεχνικός συντελεστής 0,599 συνεπάγεται ενδοκλαδική ανάδραση 1/(1−0,599)=2,49 πριν από άλλες διαδρομές. Η πράξη είναι χρήσιμος διαγνωστικός έλεγχος, όχι απόδειξη ότι το υπόδειγμα είναι λανθασμένο. Δείχνει ότι το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην κλαδική συνάθροιση, στην περιφερειοποίηση και στον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνονται τα νοικοκυριά. Η επισήμανση αυτή περιορίζει την απολογιστική χρήση του 3,28 ως σταθερού διαχρονικού συντελεστή, χωρίς να μειώνει τον πρόδρομο χαρακτήρα και την ιστορική αξία της μελέτης.

Οι νεότερες μελέτες δίνουν πολύ διαφορετικούς λόγους: JRC 2018 περίπου 1,29 για άμεσες+ενδοπεριφερειακές έμμεσες, JRC 2025 1,34, ενώ η υπό συνθήκη βάση της World Bank 2020 δίνει 10.070/4.650≈2,16 όταν συνδυάζονται τα άμεσα πρόσωπα του 2018 με το υπολειπόμενο εργολαβικό απόθεμα του 2019. Οι αριθμοί δεν είναι πλήρως συγκρίσιμοι. Δεν υπάρχει ένας διαχρονικός «σωστός» πολλαπλασιαστής. Κάθε χρήση πρέπει να δηλώνει έτος, κλάδους, γεωγραφία, τύπο I ή II, μονάδα και αν μετρά θέσεις, πρόσωπα, ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης ή ανθρωποέτη.

Βαθμολόγηση των βασικών ποσοτικών πηγών

Η βαθμολόγηση γίνεται σε κλίμακα 1–10 και αφορά αποκλειστικά την καταλληλότητα κάθε πηγής για το ερώτημα «τι πράγματι συνέβη έως το 2026». Δεν αποτελεί γενική αξιολόγηση του επιστημονικού ή θεσμικού έργου των φορέων. Κάθε μελέτη αξιολογείται με βάση τα στοιχεία και τα μεθοδολογικά μέσα που ήταν διαθέσιμα όταν εκπονήθηκε, χωρίς αναδρομική απαίτηση να γνωρίζει μεταγενέστερες αποφάσεις ή γεγονότα. Οι πιο πρόσφατες μελέτες διαθέτουν, εκ των πραγμάτων, πιο επικαιροποιημένα δεδομένα και μπορούν να παρατηρήσουν περισσότερες από τις εξελίξεις της μετάβασης. Αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως ανώτερη επιστημονική ποιότητα. Η «επικαιρότητα» συνεκτιμά το έτος βάσης και όχι μόνο το έτος δημοσίευσης, ενώ η πρόδρομη αξία της μελέτης ΤΕΕ/ΤΔΜ 2012 αποτιμάται χωριστά.

Οι υψηλότερες βαθμολογίες μεθόδου και διαφάνειας αποδίδονται στις εργασίες JRC και World Bank. Η World Bank είναι η ισχυρότερη πηγή για τη σύνθεση της βάσης άμεσης και εργολαβικής έκθεσης κοντά στην έναρξη της επιταχυνόμενης εξόδου. Καμία πηγή δεν λαμβάνει υψηλή βαθμολογία επικαιρότητας και ταυτόχρονα δεν παρέχει πλήρη απολογιστική σειρά 2019–2026. Αυτό είναι το βασικό τεκμηριωτικό κενό.

Μπορεί να γίνει αναδρομικός έλεγχος των προβλέψεων;

Η επιστημονικά έντιμη απάντηση στο «ποιες μελέτες έπεσαν μέσα» είναι περιορισμένη: οι εκτιμήσεις της World Bank και του JRC βρίσκονται πλησιέστερα στην τάξη μεγέθους ορισμένων διαθέσιμων βάσεων έκθεσης, όχι επειδή προέβλεψαν ή επαλήθευσαν τον ακριβή απολογισμό. Οι πολύ υψηλές εκτιμήσεις ΤΕΕ/ΙΜΕ/Επιτροπής δεν επαληθεύθηκαν ως πραγματικές απώλειες, επειδή δεν ήταν κατ’ ανάγκη προβλέψεις απωλειών. Η Περιφέρεια και το ΙΟΒΕ διατύπωσαν αντιπαραθετικά σενάρια που δεν μπορούν να βαθμολογηθούν χωρίς ομοειδή τελικά στοιχεία και, στην πρώτη περίπτωση, πριν κλείσει ο ορίζοντας 2028.

Απολογιστική αποτύπωση 2019–2026

Χρονολόγιο μεταβολής του παραγωγικού συστήματος

Το χρονολόγιο είναι αναγκαίο αλλά δεν παράγει από μόνο του θέσεις εργασίας. Η ημερομηνία παύσης μιας μονάδας δεν ταυτίζεται με την ημερομηνία αποχώρησης, μετάθεσης, συνταξιοδότησης ή νέας πρόσληψης κάθε εργαζομένου.

Άμεση απασχόληση ΔΕΗ

Στο συγκρίσιμο εταιρικό πεδίο 31.12.2018–31.12.2021 παρατηρείται μείωση 1.729 ατόμων ή 41,7%. Στο διάστημα 31.12.2019–31.12.2021 η μείωση είναι 1.070 ή 30,7%. Οι πράξεις προκύπτουν από τις ανωτέρω εταιρικές σειρές. Δεν αποδεικνύουν ότι κάθε αποχώρηση οφείλεται αποκλειστικά στην απόφαση του 2019, ούτε καλύπτουν το σύνολο έως το 2026.

Η διαφορά των 3.488 του 2019 από τους 1.027–1.100 του 2026 δεν υπολογίζεται ως απώλεια 2.388–2.461, επειδή ο πρώτος αριθμός είναι ευρύτερο εταιρικό γεωγραφικό απόθεμα και ο δεύτερος στενότερη συνδικαλιστική καταγραφή. Αντίστοιχα, το 4.650→1.100 δεν είναι έγκυρη σύγκριση, καθώς ενώνει ετήσια πρόσωπα του 2018, οκτάμηνους και διαφορετικό λειτουργικό πεδίο του 2026.

Η ΔΕΗ καταγράφει 545 συμμετέχοντες στο στοχευμένο πρόγραμμα εθελουσίας του 2020 για μονάδες υπό απόσυρση. Αυτό είναι πραγματική ροή αποχώρησης, αλλά όχι ροή 545 ανέργων: μέρος του προσωπικού ήταν ηλικίας 55+ και συνταξιοδοτικά ώριμο. Μετάθεση εκτός περιφέρειας, συνταξιοδότηση εντός περιφέρειας και ανεργία έχουν διαφορετική επίπτωση στην απασχόληση, στην ανεργία και στο τοπικό εισόδημα.

Εργολαβική και υπεργολαβική αλυσίδα

Η World Bank, με έτος αναφοράς 2019, εκτίμησε 7.268 εργαζομένους εργολάβων και 3.795 εργαζομένους υπεργολάβων. Τα συστατικά αθροίζουν 11.063, ενώ το δημοσιευμένο σύνολο είναι 11.065. Η εκτίμηση βασίζεται σε 260 απαντήσεις από 1.225 επιχειρήσεις και σε αναγωγή, όχι σε καθολική διοικητική απογραφή. Περίπου 51% συνδεόταν με κατασκευές. Η World Bank δίνει εύρος 2.500–5.640 εργαζομένων για την κατασκευή της Πτολεμαΐδας V και δηλώνει ρητά ότι, αν παραλειφθεί αυτή η εφάπαξ λειτουργία, η συνολική εκτίμηση μειώνεται σε 5.420. Το 5.420 είναι επομένως δημοσιευμένη υπό συνθήκη εκτίμηση υπολειπόμενης εργολαβικής έκθεσης, όχι «δομική απογραφή» και όχι απώλεια. Δεν χρησιμοποιείται ως εύρημα της πηγής ένα διαφορετικό αριθμητικό υπόλοιπο που θα προέκυπτε από την αφαίρεση στρογγυλοποιημένων μεγεθών. Πηγή: World Bank JWP 54, Οκτώβριος 2020.

Οι νεότερες δημόσιες καταγραφές είναι αποσπασματικές:

• 120 εργολαβικοί στη Μελίτη αναφέρονται με ειδοποίηση απόλυσης στις 31.3.2025, σύμφωνα με κοινοβουλευτική ερώτηση που δημοσιεύθηκε από τη Νέα Φλώρινα τον Απρίλιο 2025.
• Τουλάχιστον 155 άνεργοι από περίπου 300 εργολαβικούς του Αγίου Δημητρίου αναφέρονται έως 31.5.2026 από τον Σύλλογο Ανέργων Αγίου Δημητρίου–Ρυακίου.
• Η Πτολεμαΐδα V απασχολούσε πάνω από 1.500 άτομα τον Μάρτιο 2020 και η World Bank χρησιμοποιούσε σενάριο άνω των 2.500 ετησίως. Δεν δημοσιεύθηκε τελική ονομαστική απογραφή της λήξης του εργοταξίου και του ποσοστού επαναπασχόλησης.

Οι 120+155=275 αποτελούν άθροισμα δύο συγκεκριμένων δημόσιων συμβάντων, όχι κατώτατο στατιστικό όριο για όλη την εργολαβική αλυσίδα. Η λήξη της κατασκευής της Πτολεμαΐδας V πρέπει να αναφέρεται χωριστά από τη συρρίκνωση των λειτουργικών εργολαβιών ορυχείων και ΑΗΣ. Διαφορετικά, ένα φυσιολογικό τέλος έργου μετατρέπεται λανθασμένα σε μόνιμη λειτουργική απώλεια.

Επαγόμενες και ευρύτερες τοπικές επιπτώσεις

Δεν υπάρχει δημόσιο αιτιώδες υπόδειγμα κατανάλωσης και μισθοδοσίας για το 2019–2026 που να μετατρέπει την απώλεια λιγνιτικού εισοδήματος σε πραγματικά καταργημένες θέσεις εμπορίου και υπηρεσιών. Οι ακόλουθοι δείκτες αποτυπώνουν πίεση ή προσαρμογή, όχι αριθμό θέσεων που προκλήθηκε από την απολιγνιτοποίηση:

Αντίρροπες ροές: τι έχει και τι δεν έχει επαληθευθεί

Τι μπορεί να ειπωθεί για το ακαθάριστο και καθαρό ισοζύγιο

Παρατηρημένο τεκμήριο και κεντρική απολογιστική τιμή

Εκτεθειμένη βάση και θεσμική απαίτηση

Οι στήλες δεν είναι πιθανοτικά σενάρια και δεν αθροίζονται: διακρίνουν παρατηρημένο τεκμήριο, προσδιορίσιμη κεντρική τιμή και βάση έκθεσης, η οποία δεν ισούται με απώλεια. Η απουσία κεντρικού αριθμού είναι αποτέλεσμα μη συγκρισιμότητας, όχι υπεκφυγή. Εύρος όπως 3.200–8.200 ή «κεντρικό» 5.900 θα συνδύαζε διαφορετικές μονάδες και ποιότητες και θα παρήγαγε ψευδή ακρίβεια. Τεκμηριώνονται η κατεύθυνση και σημαντικό μέρος της άμεσης εταιρικής συρρίκνωσης, όχι το πλήρες ακαθάριστο ή καθαρό αποτέλεσμα.

Συσχέτιση με τις επίσημες περιφερειακές σειρές

Απασχόληση, ανεργία και εργατικό δυναμικό

Πηγές: Eurostat APIs για απασχολουμένους, ανέργους και ποσοστό ανεργίας, έκδοση 30.6.2026. *Διακοπή σειράς το 2021. Τα μεγέθη είναι δειγματοληπτικές εκτιμήσεις της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού και στρογγυλοποιούνται σε 0,1 χιλ.

Στη δημοσιευμένη δειγματοληπτική σειρά της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού, από το 2019 έως το 2025 η συνολική απασχόληση αυξήθηκε κατά 6,3 χιλ., οι άνεργοι μειώθηκαν κατά 11,4 χιλ. και το εργατικό δυναμικό μειώθηκε κατά 5,1 χιλ. Η σύγκριση διασχίζει τη διακοπή σειράς του 2021 και δεν είναι αυστηρά ομοιογενής. Η λογιστική ταυτότητα των συγκεντρωτικών αποθεμάτων δείχνει ότι περίπου 55% της μείωσης των ανέργων συμπίπτει αριθμητικά με αύξηση της απασχόλησης και περίπου 45% με μείωση του εργατικού δυναμικού. Δεν παρακολουθεί τις μεταβάσεις των ίδιων προσώπων και αποτελεί λογιστική διάσπαση, όχι αιτιώδη απόδειξη συνταξιοδότησης, μετανάστευσης ή αποθάρρυνσης.

Η κλαδική σειρά Eurostat, με ενημέρωση 30.6.2026, δείχνει για το 2019–2025 περίπου −4,8 χιλ. στη γεωργία, −1,9 χιλ. στους κλάδους B–E, +2,8 χιλ. στις κατασκευές, περίπου μηδενική μεταβολή στους G–I, +4,9 χιλ. στους M–N, +4,3 χιλ. στους O–Q και +1,1 χιλ. στους R–U (πίνακας lfst_r_lfe2en2). Τα υποσύνολα είναι δειγματοληπτικές εκτιμήσεις, αρκετές παρατηρήσεις φέρουν σημαίες χαμηλής αξιοπιστίας και η περίοδος διασχίζει τη διακοπή σειράς του 2021. Οι αυξήσεις σε κατασκευές, διοικητικές/επαγγελματικές δραστηριότητες και δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να συνυπάρχουν με λιγνιτικές απώλειες, χωρίς να αποδεικνύουν ότι οι ίδιοι εργαζόμενοι επανατοποθετήθηκαν ή ότι αναπληρώθηκε ο μισθός τους.

Η ΕΡΓΑΝΗ καταγράφει 33.422 μισθωτούς ιδιωτικού δικαίου το 2019, 34.821 το 2024 και 35.565 το 2025, δηλαδή +2.143 ή +6,41% στα δημοσιευμένα στιγμιότυπα. Πηγές: Ειδικό Τεύχος ΕΡΓΑΝΗ 2019, Ετήσια Έκθεση 2024 και Ειδικό Τεύχος 2025, Φεβ. 2026. Τα τεύχη έχουν διαφορετικά παράθυρα υποβολής, δεν αποτελούν αυστηρά συγκρίσιμη ετήσια απογραφή, μπορεί να περιλαμβάνουν εργαζόμενο σε περισσότερες περιφέρειες και δεν συνιστούν μητρώο «θέσεων της μετάβασης».

Η αναστροφή του 2025 και το α΄ τρίμηνο 2026

Μεταξύ 2024 και 2025 η εκτιμώμενη απασχόληση μειώθηκε από 98,5 σε 93,3 χιλ. (−5,2 χιλ.) και η ανεργία αυξήθηκε από 12,5% σε 15,3%. Η μεταβολή είναι συμβατή με επιβράδυνση/λήξη έργων και νέα κλαδική πίεση, αλλά η ΕΕΔ δεν απομονώνει την απολιγνιτοποίηση.

Στο α΄ τρίμηνο 2026 η ΕΛΣΤΑΤ εκτίμησε 92,0 χιλ. απασχολουμένους, 12,5 χιλ. ανέργους και 126,5 χιλ. εκτός εργατικού δυναμικού, έναντι 91,8, 16,6 και 122,7 χιλ. αντίστοιχα στο α΄ τρίμηνο 2025. Η απασχόληση αυξήθηκε μόλις 0,2 χιλ., ενώ οι άνεργοι μειώθηκαν 4,1 χιλ. και οι εκτός εργατικού δυναμικού αυξήθηκαν 3,8 χιλ. Επομένως, η πτώση της ανεργίας 15,3%→11,9% προήλθε κυρίως αριθμητικά από συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού. Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ α΄ τρίμηνο 2026, 5.6.2026 και α΄ τρίμηνο 2025, 6.6.2025.

Γιατί δεν υπάρχει αντίφαση

Η βελτίωση του συνολικού αριθμού απασχολουμένων έως το 2024 και η κλαδική απώλεια λιγνίτη μπορούν να είναι ταυτόχρονα αληθείς, επειδή:

• η συνταξιοδότηση ή εθελουσία αφαιρεί έναν εργαζόμενο από τη λιγνιτική μισθοδοσία χωρίς να τον εγγράφει αναγκαστικά ως άνεργο,
• η μετανάστευση και η φυσική μείωση περιορίζουν πληθυσμό και εργατικό δυναμικό,
• προσωρινά εργοτάξια αυξάνουν την απασχόληση σε συγκεκριμένα έτη χωρίς ισοδύναμη μόνιμη λειτουργική θέση,
• άλλοι κλάδοι και δημόσιες υπηρεσίες μπορούν να δημιουργούν θέσεις ανεξάρτητα από τη μετάβαση,
• η δειγματοληπτική ΕΕΔ έχει αβεβαιότητα και διακοπή σειράς το 2021.

Οι μηχανισμοί είναι εύλογοι και συμβατοί με τα δεδομένα, αλλά η ακριβής ποσοτική τους συμβολή δεν ταυτοποιείται από τις δημοσιευμένες συγκεντρωτικές σειρές.

Η χαμένη μισθολογική ροή και το καθαρό τοπικό εισόδημα

Τέσσερα διαφορετικά εισοδηματικά μεγέθη

1. Ακαθάριστες αποδοχές που έπαψαν να καταβάλλονται.
2. Καθαρό εισόδημα εργασίας μετά από φόρο και εισφορές εργαζομένου.
3. Καθαρή μεταβολή διαθέσιμου εισοδήματος μετά από σύνταξη, επίδομα, νέα εργασία και άλλο εισόδημα.
4. Μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος που θα δαπανιόταν ή θα αποταμιευόταν εντός Δυτικής Μακεδονίας.

Δεν υπάρχει δημόσιο αρχείο που να παρατηρεί και τα τέσσερα. Οι αποζημιώσεις εθελουσίας είναι εφάπαξ εισροή, η σύνταξη μπορεί να παραμένει στην τοπική οικονομία, ενώ μια μετάθεση εκτός ΔΜ αφαιρεί τοπική ζήτηση χωρίς απώλεια εθνικής θέσης.

Τι τεκμηριώνουν οι μισθολογικές πηγές

Η World Bank δημοσίευσε, από στοιχεία HR του 2019, ετήσιες αποδοχές περίπου €40.000 για παλαιότερους τεχνίτες ορυχείων και €38.000 για παλαιότερους τεχνίτες ΑΗΣ, ενώ οι τεχνικοί μηχανικοί ήταν περίπου €55.000. Αυτά είναι σημεία αναφοράς συγκεκριμένων επαγγελματικών/ηλικιακών κατηγοριών, όχι μέσος μισθός όλου του προσωπικού της ΔΕΗ στη ΔΜ. Πηγή: World Bank JWP 54, Οκτ. 2020.

Το WWF/LDK χρησιμοποίησε περίπου €16.000 ως «μέσο ετήσιο καθαρό έσοδο» εργολαβικών/εποχικών εργαζομένων. Δεν αποτελεί διοικητικά επαληθευμένο καθαρό μισθό. Πηγή: WWF/LDK 2020.

Ο OECD δημοσιεύει λόγο καθαρών/μικτών αποδοχών 73,9% για ένα συγκεκριμένο φορολογικό πρότυπο: άγαμος εργαζόμενος χωρίς παιδιά στο 100% του μέσου εθνικού μισθού. Ο λόγος μεταβάλλεται με το ύψος αποδοχών, την οικογενειακή κατάσταση και το φορολογικό έτος και συνεπώς δεν εφαρμόζεται ως σταθερός συντελεστής στα €20.000, €30.000 και €40.000 ούτε ως λόγος εργαζομένων ΔΕΗ. Πηγή: OECD, Taxing Wages 2020.

Διαφανής κλίμακα ανά 1.000 επαληθευμένα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης

Μέχρι να δημοσιευθούν πραγματικές μισθολογικές κατανομές και συγκρίσιμα ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης, μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο αριθμομηχανή ευαισθησίας. Για κάθε 1.000 ετήσια ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης που αποδεικνύεται ότι καταργήθηκαν:

συνολική μικτή μισθοδοσία = 1.000 × μέση ετήσια μικτή αποδοχή.

μικτή ροή που εισπράττουν κάτοικοι Δυτικής Μακεδονίας = συνολική μικτή μισθοδοσία × r, όπου r είναι το διοικητικά μετρημένο ποσοστό κατοικίας και δεν υποτίθεται εκ των προτέρων.

Η διαίρεση της ετήσιας αποδοχής με δώδεκα αποτυπώνει τη μέση μηνιαία οικονομική ροή και όχι τον τρόπο καταβολής αποδοχών σε δώδεκα ή δεκατέσσερις περιόδους. Τα σημεία αναφοράς €38.000–€40.000 της World Bank αντιστοιχούν αριθμητικά σε περίπου €3.167–€3.333 μικτά ανά ημερολογιακό μήνα για τις συγκεκριμένες κατηγορίες παλαιότερων τεχνιτών. Δεν αποτελούν μέσο μισθό όλου του προσωπικού της ΔΕΗ.

Ο πίνακας δεν αποτελεί εκτίμηση της πραγματικής συνολικής απώλειας. Δεν επιλέγει αριθμό χαμένων ισοδυνάμων πλήρους απασχόλησης και δεν υποθέτει ποσοστό κατοικίας ή ενιαίο λόγο καθαρών/μικτών αποδοχών. Το r προσεγγίζει μόνο το ποσό που εισπράττουν κάτοικοι και όχι το ποσό που δαπανάται ή «κυκλοφορεί» τοπικά· για το δεύτερο απαιτείται χωριστή, μετρημένη ροπή τοπικής κατανάλωσης. Ο καθαρός λογαριασμός χρειάζεται ανά πρόσωπο φόρο, εισφορές, οικογενειακή κατάσταση, σύνταξη, επίδομα, νέο μισθό, μεταβολή κατοικίας και εφάπαξ αποζημιώσεις.

Σύγκριση με το ΙΟΒΕ και τους περιφερειακούς λογαριασμούς

Το ΙΟΒΕ προέβλεπε για το 2026 απώλεια «εισοδήματος από εργασία» €84,5 εκατ. στη Φλώρινα και €157,7 εκατ. στην Κοζάνη, σύνολο €242,2 εκατ., πριν από αντισταθμίσεις. Η σύνθεση ήταν €167,8 εκατ. άμεση, €42,6 εκατ. έμμεση και €31,8 εκατ. επαγόμενη. Στο ίδιο έτος, οι τοπικές θέσεις του σεναρίου ήταν 2.935 στη Φλώρινα και 6.414 στην Κοζάνη, σύνολο 9.349, οι 13.689 περιλαμβάνουν και επιπτώσεις στην υπόλοιπη Ελλάδα. Πηγή: ΙΟΒΕ 2020, πίνακες 10.6 και 10.9. Πρόκειται για αποτέλεσμα πολυπεριφερειακού υποδείγματος, όχι για παρατηρημένη καθαρή ροή.

Οι περιφερειακοί λογαριασμοί Eurostat δείχνουν ότι η αποζημίωση εργαζομένων που λαμβάνουν τα νοικοκυριά αυξήθηκε από €1.540,83 εκατ. το 2019 σε €1.738,90 εκατ. το 2023 (+12,9% ονομαστικά) και το καθαρό διαθέσιμο εισόδημα από €2.854,82 εκατ. σε €3.412,87 εκατ. (+19,5% ονομαστικά). Πηγές: Eurostat, αποζημίωση εργαζομένων D1, λαμβανόμενη, εκατ. ευρώ και Eurostat, καθαρό διαθέσιμο εισόδημα B6N, υπόλοιπο, εκατ. ευρώ, ενημέρωση συνόλου 20.5.2026. Δεν παρατηρείται, επομένως, ονομαστική πτώση του συνολικού περιφερειακού εισοδήματος. Οι σειρές είναι σε τρέχουσες τιμές και, χωρίς εφαρμογή κατάλληλου περιφερειακού αποπληθωριστή, δεν επιτρέπουν συμπέρασμα για πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα ή αγοραστική δύναμη. Η ονομαστική αύξηση δεν αναιρεί την ειδική απώλεια του λιγνιτικού μισθολογικού πυρήνα: τιμές, συντάξεις, μεταβιβάσεις και μισθοί άλλων κλάδων μπορούν να την καλύπτουν στο περιφερειακό σύνολο.

Το θεσμικά ασφαλές πόρισμα είναι ότι χάθηκε υψηλόμισθη λιγνιτική μισθοδοσία, αλλά το καθαρό ποσό που αφαιρέθηκε από τη Δυτική Μακεδονία δεν ταυτοποιείται δημόσια. Το €242,2 εκατ. του ΙΟΒΕ είναι συγκρίσιμο σημείο αναφοράς σεναρίου, όχι απολογιστική παρατήρηση. Ο παραμετρικός πίνακας ανά 1.000 ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης επιτρέπει διαφανή επικαιροποίηση όταν δημοσιευθεί ο πραγματικός αριθμός και η μισθολογική κατανομή.

Περιφερειακός Λογαριασμός Μισθολογικού Εισοδήματος Μετάβασης

Η απώλεια μισθολογικού εισοδήματος πρέπει να παρακολουθείται ως ισότιμο αποτέλεσμα με την απώλεια θέσεων. Μία νέα θέση χαμηλότερης αμοιβής ή μικρότερης διάρκειας δεν αναπληρώνει οικονομικά μία σταθερή λιγνιτική θέση. Αντίστροφα, μία συνταξιοδότηση καταργεί θέση εργασίας, αλλά μπορεί να διατηρεί σημαντικό μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος στην τοπική οικονομία.

Προτείνεται ετήσιος Περιφερειακός Λογαριασμός Μισθολογικού Εισοδήματος Μετάβασης μέσα στο Εθνικό Παρατηρητήριο ΔΑΜ, χωρίς ίδρυση νέου φορέα. Ο λογαριασμός πρέπει να καταγράφει:

1. ενεργά μηνιαία και ετήσια ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης λιγνιτικής λειτουργίας, εργολαβιών, κατασκευών και νέας λειτουργίας,
2. μικτή μισθοδοσία κατοίκων της Δυτικής Μακεδονίας, μέσο και διάμεσο μισθό,
3. νέο μισθό, σύνταξη, επιδόματα και άλλο επαναλαμβανόμενο εισόδημα των αποχωρησάντων, σε συγκεντρωτική μορφή,
4. εφάπαξ αποζημιώσεις εξόδου σε χωριστό λογαριασμό,
5. ποσοστό αναπλήρωσης του προηγούμενου μισθού και διατήρηση της νέας θέσης στους 12 και 24 μήνες,
6. μισθοδοσία κατασκευαστικών ανθρωποετών χωριστά από τις λειτουργικές θέσεις,
7. τοπική δαπάνη προς προμηθευτές πρώτης και δεύτερης βαθμίδας χωρίς διπλομέτρηση.

Η σωρευτική απώλεια 2019–2026 δεν προκύπτει από τον πολλαπλασιασμό μιας ετήσιας εκτίμησης επί επτά. Απαιτεί άθροιση των πραγματικών μηνιαίων ισοδυνάμων πλήρους απασχόλησης και του αντίστοιχου εισοδηματικού κενού, σε τρέχουσες και σταθερές τιμές 2019. Η ακριβής τιμή παραμένει ζητούμενο μέχρι να καταστεί δυνατή η διοικητική σύνδεση μισθού, κατοικίας, σύνταξης, επιδόματος και νέας εργασίας.

Τι προέβλεψε το ΣΔΑΜ και τι προκύπτει

Οι θεσμοί και τα εργαλεία δεν είναι συνώνυμα

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1056 απαιτεί τα εδαφικά σχέδια να αξιολογούν πιθανές απώλειες θέσεων, κίνδυνο αποπληθυσμού και κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1060 προβλέπει εταιρική σχέση και πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Το ΠΔΑΜ 2021–2027 αποτελεί το βασικό συγχρηματοδοτούμενο σκέλος, όχι ολόκληρη τη μετάβαση.

Πρόβλεψη του Master Plan και διοικητικά αποτελέσματα

Πηγές: Επικαιροποιημένο ΣΔΑΜ 11.12.2020, ΕΥΔΑΜ, τελική αξιολόγηση κινδύνων 31.3.2025 και ΕΣΔΙΜ Δυτικής Μακεδονίας, έκδοση 2026.

Η ορθή ετυμηγορία δεν είναι ούτε «το ΣΔΑΜ πέτυχε επειδή εγκρίθηκαν επενδύσεις» ούτε «απέτυχε πλήρως επειδή ο RCR01 ήταν μηδενικός στο τέλος του 2024». Η δημόσια τεκμηρίωση δείχνει καθυστέρηση μετατροπής των εντάξεων σε μετρήσιμο αποτέλεσμα και ταυτόχρονα σοβαρό κενό νεότερης αναφοράς. Η τελική αξιολόγηση απαιτεί ανά έργο: ημερομηνία έναρξης λειτουργίας, ενεργά ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης, είδος σύμβασης, τόπο εργασίας/κατοικίας, μικτές αποδοχές και διατήρηση στους 12 και 24 μήνες.

Σύγκριση παλαιότερων εκτιμήσεων με τα διαθέσιμα στοιχεία

Συνολική εικόνα από τη σύγκριση

Η σύγκριση δείχνει ότι οι παλαιότερες μελέτες περιέγραψαν με διαφορετικές μεθόδους την έκθεση της περιφερειακής οικονομίας στον λιγνίτη. Οι εκτιμήσεις τους δεν μπορούν να μεταφερθούν μηχανικά στο 2026 ούτε να αθροιστούν ως πραγματικές απώλειες. Η σημερινή αποτίμηση επιβεβαιώνει την έντονη συρρίκνωση της λιγνιτικής αλυσίδας, αλλά απαιτεί συγκρίσιμα διοικητικά στοιχεία για να μετρηθούν με ακρίβεια οι θέσεις, η διάρκεια και το εισόδημα που χάθηκαν ή αναπληρώθηκαν.

Η αναγκαία νέα απολογιστική μεθοδολογία

Μονάδα παρατήρησης και διοικητική σύνδεση

Η οριστική αποτίμηση δεν μπορεί να παραχθεί από νέον πολλαπλασιαστή. Απαιτεί ανωνυμοποιημένο μηνιαίο αρχείο της μορφής:

κωδικός προσώπου × κωδικός εργοδότη × τόπος εργασίας × μήνας.

Για κάθε εγγραφή χρειάζονται ώρες ή ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης, μικτές αποδοχές, είδος σύμβασης, τόπος κατοικίας, κλάδος, έργο/μονάδα και αιτία εξόδου. Η σύνδεση πρέπει να καλύπτει:

• ΔΕΗ και συνδεδεμένες λιγνιτικές εταιρείες,
• εργολάβους και υπεργολάβους ανά σύμβαση/εγκατάσταση,
• ΕΡΓΑΝΗ και e-ΕΦΚΑ για ενεργή απασχόληση και μισθοδοσία,
• ΔΥΠΑ για επιδόματα, επιδοτούμενες προσλήψεις και διατήρηση μετά την επιδότηση,
• e-ΕΦΚΑ/ΗΛΙΟΣ για συνταξιοδότηση,
• ΕΥΔΑΜ και φορείς ενίσχυσης για ωφελούμενες επιχειρήσεις και δείκτες αποτελέσματος,
• ΑΑΔΕ/ΕΛΣΤΑΤ, σε ασφαλές περιβάλλον, για επιχειρηματική επιβίωση, κύκλο εργασιών και περιφερειακό εισόδημα.

Η δημοσίευση πρέπει να είναι συγκεντρωτική και να εφαρμόζει τους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η πρόσβαση στα ψευδωνυμοποιημένα μικροδεδομένα δίνεται μόνο σε εξουσιοδοτημένο αξιολογητή μέσα σε ασφαλές ερευνητικό περιβάλλον.

Τέσσερις χωριστοί λογαριασμοί

Προσδιορισμός του αποτελέσματος κάθε εργαζομένου

Για κάθε εργαζόμενο της βάσης 2019 απαιτείται κατάσταση στους 6, 12 και 24 μήνες μετά την έξοδο:

• παραμένει στην ίδια θέση,
• μετατέθηκε εντός ΔΜ,
• μετατέθηκε εκτός ΔΜ,
• προσλήφθηκε σε νέο εργοδότη εντός ΔΜ,
• εργάζεται σε προσωρινό/κατασκευαστικό έργο,
• συνταξιοδοτήθηκε,
• είναι εγγεγραμμένος άνεργος,
• είναι εκτός εργατικού δυναμικού,
• δεν μπορεί να ταυτοποιηθεί.

Η απώλεια εισοδήματος του ίδιου προσώπου ορίζεται ως διαφορά της αντιπαραθετικής καθαρής αμοιβής από το άθροισμα νέου καθαρού μισθού, σύνταξης και επιδομάτων. Οι αποζημιώσεις εξόδου καταγράφονται χωριστά ως εφάπαξ ποσά.

Η αντιπαραθετική αμοιβή ορίζεται επιχειρησιακά από τις τακτικές και μεταβλητές μικτές αποδοχές των δώδεκα μηνών πριν από την έξοδο, ανά ειδικότητα, καθεστώς βάρδιας και προϋπηρεσία. Η εξέλιξή της χωρίς απολιγνιτοποίηση εκτιμάται με δηλωμένο δείκτη μισθών και, όπου επαρκούν τα μικροδεδομένα, με αντιστοιχισμένη ομάδα ελέγχου εργαζομένων που δεν επηρεάστηκαν. Ο λογαριασμός καταρτίζεται ανά μήνα έως την επανατοποθέτηση, τη συνταξιοδότηση ή το τέλος του 2026, σε τρέχουσες και σταθερές τιμές 2019. Αν παρουσιαστεί παρούσα αξία, δηλώνεται το προεξοφλητικό επιτόκιο και δημοσιεύεται έλεγχος ευαισθησίας με 0% και 3%.

Αιτιώδης περιφερειακή αποτίμηση

Η απλή διαφορά 2019–2026 περιέχει πανδημία, πληθωρισμό, εθνική ανάκαμψη, δημογραφική γήρανση, μετανάστευση, δημόσιες προσλήψεις και επενδυτικούς κύκλους. Για να εκτιμηθεί η πρόσθετη επίδραση της απολιγνιτοποίησης απαιτείται:

1. προκαθορισμός μεταβλητών αποτελέσματος και περιόδου πριν από την παρέμβαση,
2. σύνθετη ομάδα ελέγχου ή διαφορές-σε-διαφορές με συγκρίσιμες περιφέρειες,
3. έλεγχος παράλληλων τάσεων και εικονικών ημερομηνιών,
4. χωριστή ανάλυση Κοζάνης, Φλώρινας, Γρεβενών και Καστοριάς,
5. διαστήματα αβεβαιότητας και έλεγχοι ευαισθησίας,
6. δημοσίευση κώδικα, λεξικού δεδομένων και όλων των αποφάσεων καθαρισμού.

Τα αποτελέσματα του υποδείγματος πρέπει να παρουσιάζονται δίπλα, όχι μέσα, στον διοικητικό λογαριασμό πραγματικών ροών.

Ελάχιστος δημόσιος πίνακας ανά έργο

Πολιτικές για μετρήσιμη απασχόληση, εισόδημα και παραγωγική μετάβαση

Από τις επενδυτικές εξαγγελίες στο απολογιστικό αποτέλεσμα

Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει χρηματοδοτικά προγράμματα, εδαφικό σχεδιασμό, φορείς εφαρμογής και σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον. Το κενό βρίσκεται στη σύνδεση αυτών των μέσων με τέσσερα ελέγξιμα αποτελέσματα: ενεργές θέσεις εργασίας, μισθολογικό εισόδημα κατοίκων, παραγωγική συμμετοχή των τοπικών επιχειρήσεων και διατήρηση πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας.

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1056 απαιτεί από τα Εδαφικά Σχέδια να εξετάζουν τις δυνητικά επηρεαζόμενες και απολεσθείσες θέσεις, τον κίνδυνο αποπληθυσμού και τις κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2021/1060 θεμελιώνει την εταιρική σχέση και την πολυεπίπεδη διακυβέρνηση. Η ενεργός συμμετοχή της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας αποτελεί συστατικό μέρος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής της μετάβασης.

Η επιτυχία δεν κρίνεται μόνο από εγκεκριμένους προϋπολογισμούς, εγκατεστημένα MW, ενταγμένες πράξεις ή προβλεπόμενες θέσεις. Κάθε παρέμβαση πρέπει να ακολουθεί ελεγχόμενη ακολουθία: σχεδιασμός, σύμβαση, πραγματική έναρξη, ενεργή μισθοδοσία, διατήρηση θέσης στους 12 και 24 μήνες.

Ο συντονιστικός ρόλος της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας

Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας έχει ήδη αρχίσει να επιχειρεί τον εδαφικό συντονισμό μέσω του Στρατηγικού Κόμβου Δυτικής Μακεδονίας (Strategic Hub). Με την απόφαση 62/2025 του Περιφερειακού Συμβουλίου εγκρίθηκε η δημιουργία και ανάπτυξη οικοσυστήματος που συνδέει την επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και την απασχόληση, με στόχους που αφορούν και το εισόδημα. Η κοινωνική οικονομία εντάσσεται ρητά στην ευρύτερη αρχιτεκτονική του Κόμβου. Με την απόφαση 4/2026 εγκρίθηκε σχέδιο νόμου για τη Ζώνη Καινοτομίας και τον Στρατηγικό Κόμβο και η διαβίβασή του για νομοθετική επεξεργασία. Η απόφαση αυτή τεκμηριώνει περιφερειακή θεσμική πρωτοβουλία, όχι ακόμη ολοκληρωμένη εθνική νομοθέτηση.

Σύμφωνα με την επίσημη παρουσίαση της Περιφέρειας της 27.1.2026, ο Κόμβος δεν συγκροτεί νέο νομικό πρόσωπο. Ο συντονισμός ανατίθεται στο Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης Δυτικής Μακεδονίας, με προβλεπόμενο Συντονιστικό Συμβούλιο και ειδική οργανωτική λειτουργία. Το ΠΤΑ μπορεί έτσι να λειτουργήσει ως επιχειρησιακός συντονιστής του Κόμβου: να ενοποιεί τους δείκτες, να οργανώνει τη συλλογή και επεξεργασία στοιχείων, να υποστηρίζει το Συντονιστικό Συμβούλιο, να παρακολουθεί το στρατηγικό και επιχειρησιακό σχέδιο και να δημοσιεύει συγκρίσιμες αναφορές. Η πλήρης εφαρμογή προϋποθέτει την απαιτούμενη νομοθετική και διοικητική ολοκλήρωση, σαφή αρμοδιότητα πρόσβασης στα δεδομένα και εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Η Περιφέρεια δεν υποκαθιστά την ΕΥΔΑΜ, τα αρμόδια υπουργεία, τη ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε., τους δήμους ή τη ΔΕΗ. Ο ρόλος της είναι να συνδέει τις επιμέρους αποφάσεις με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας και του παραγωγικού συστήματος μέσω πέντε λειτουργιών:

1. Ενιαίος περιφερειακός προγραμματισμός, με ώριμα έργα, ημερομηνίες έναρξης, ειδικότητες, ανάγκες γης και υποδομών και υπεύθυνους υλοποίησης.
2. Σύνδεση επενδύσεων με εργατικό δυναμικό, ώστε η κατάρτιση να ξεκινά από επαληθευμένη ζήτηση εργοδοτών και συγκεκριμένες κενές θέσεις.
3. Οργάνωση της τοπικής εφοδιαστικής αλυσίδας, με έγκαιρη γνωστοποίηση προμηθειών, πιστοποίηση και υποστήριξη συνεργατικών σχημάτων.
4. Ετοιμότητα γης και ακινήτων, με σαφή κατάσταση ιδιοκτησίας, αποκατάστασης, χωροθέτησης, αδειοδότησης, δικτύων και πραγματικής διαθεσιμότητας.
5. Δημόσια λογοδοσία, με ετήσια παρουσίαση στο Περιφερειακό Συμβούλιο ενεργών θέσεων, μισθολογικής ροής, διατήρησης, συμμετοχής προμηθευτών και εξέλιξης εργατικού δυναμικού.

Η Περιφέρεια δεν μπορεί να θεσπίσει μονομερώς φορολογικά μέτρα ή κανόνες κρατικών ενισχύσεων. Μπορεί να συντονίσει τις τοπικές ανάγκες, να ενσωματώσει όρους στα εργαλεία αρμοδιότητάς της, να διεκδικήσει την εφαρμογή της Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης και να δημοσιοποιεί την απόδοση κάθε παρέμβασης.

Επιχειρησιακή εφαρμογή της Οριζόντιας Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης

Το άρθρο 134 του ν. 5317/2026, ΦΕΚ Α 108/10.7.2026 επιτρέπει ειδικά κριτήρια επιλεξιμότητας, πρόσθετη βαθμολόγηση, διακριτές δράσεις και προσκλήσεις, ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία, φορολογικές ελαφρύνσεις, αυξημένα ποσοστά ενίσχυσης και άλλα εργαλεία για τις περιοχές των εγκεκριμένων ΕΣΔΙΜ, με τήρηση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων. Η διάταξη παρέχει δυνατότητα, δεν δημιουργεί αυτόματο δικαίωμα χρηματοδότησης.

Απαιτούνται εφαρμοστική εγκύκλιος με κοινή διοικητική διαδικασία, ετήσιο Σχέδιο Ενεργοποίησης της Ρήτρας για τη Δυτική Μακεδονία και Δελτίο Εφαρμογής για κάθε συναφές νομοθέτημα, πρόγραμμα, πρόσκληση ή μεγάλη δημόσια επένδυση. Το δελτίο πρέπει να περιλαμβάνει πρόβλημα, νομική βάση, μέσο εφαρμογής, προϋπολογισμό, αναμενόμενη απασχόληση, μισθολογική ροή, χρόνο επίτευξης, αποφυγή διπλομέτρησης και υπεύθυνο επαλήθευσης.

Τοπικό Παρατηρητήριο Δυτικής Μακεδονίας και σύνδεση με το Εθνικό

Το άρθρο 10 παρ. 6 του ν. 4872/2021, ΦΕΚ Α 247/10.12.2021 προβλέπει παραρτήματα της Αυτοτελούς Μονάδας Παρατηρητηρίου στις περιοχές των Εδαφικών Σχεδίων Δίκαιης Μετάβασης. Το Εθνικό Παρατηρητήριο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης τέθηκε σε λειτουργία στις 5 Ιουνίου 2026 και προβλέπει συνεργασία με τα τοπικά παραρτήματα και τις Περιφερειακές Εδαφικές Επιτροπές. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η δημιουργία νέου παράλληλου μηχανισμού, αλλά η πλήρης επιχειρησιακή ενεργοποίηση και δημόσια λογοδοσία του προβλεπόμενου Τοπικού Παρατηρητηρίου Δυτικής Μακεδονίας, ως περιφερειακού βραχίονα που τροφοδοτεί και ενισχύει το Εθνικό Παρατηρητήριο με λεπτομερή και επαληθεύσιμα στοιχεία.

Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας διαθέτει συναφή θεσμική και ερευνητική υποδομή και μπορεί, κατόπιν σαφούς προγραμματικής συμφωνίας, να παρέχει επιστημονική υποστήριξη. Σε επίσημη ανακοίνωσή του της 11.11.2025 καταγράφεται η πρόσκληση της ΕΥΔΑΜ προς το Πανεπιστήμιο να αναλάβει ενεργό ρόλο στο Τοπικό Παρατηρητήριο με μετρήσιμους δείκτες και αναπτυξιακό αποτύπωμα. Η ανακοίνωση τεκμηριώνει κατεύθυνση συνεργασίας, όχι ήδη ολοκληρωμένη διοικητική ανάθεση. Ιδιαίτερη συνάφεια έχει το θεσμοθετημένο Εργαστήριο Ενεργειακής Μετάβασης και Αναπτυξιακού Μετασχηματισμού – ΕΜΑΜ (Energy Transition and Development Transformation Laboratory – ENTRA Lab), με τεκμηριωμένη ειδίκευση σε ζητήματα δίκαιης μετάβασης, παρακολούθησης επιπτώσεων και πολιτικών που βασίζονται σε στοιχεία. Η αναφορά αυτή αποτυπώνει διαθέσιμη επιστημονική δυνατότητα και δεν υποκαθιστά την ειδική διοικητική ή προγραμματική πράξη που απαιτείται για ανάθεση αρμοδιοτήτων.

Η κατανομή ρόλων πρέπει να είναι συμπληρωματική: το Τοπικό Παρατηρητήριο να έχει τη θεσμική ευθύνη του περιφερειακού απολογισμού, το Πανεπιστήμιο και το αρμόδιο εργαστήριο να παρέχουν ανεξάρτητη επιστημονική υποστήριξη και το ΠΤΑ, ως συντονιστής του Στρατηγικού Κόμβου σύμφωνα με την εγκεκριμένη περιφερειακή πρόταση, να οργανώνει τη διαλειτουργικότητα των φορέων και τη ροή των επιχειρησιακών δεδομένων. Οι δημοσιευμένοι δείκτες πρέπει να είναι συμβατοί με το Εθνικό Παρατηρητήριο και να καλύπτουν, τουλάχιστον, ενεργή απασχόληση, μισθοδοσία, διατήρηση θέσεων, τόπο κατοικίας, δεξιότητες, δημογραφία, τοπική επιχειρηματικότητα και κοινωνική οικονομία.

Σύμφωνο Τοπικής Αξίας και Απασχόλησης

Η ΔΕΗ έχει τρεις διακριτές ιδιότητες: υπήρξε ο κύριος φορέας της λιγνιτικής δραστηριότητας και μισθοδοσίας, αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στις εργασίες αποκατάστασης και μεταβίβασης εκτάσεων και είναι ο μεγαλύτερος προγραμματιζόμενος επενδυτής της νέας ενεργειακής και τεχνολογικής περιόδου.

Ο ν. 4956/2022 κύρωσε την Προγραμματική Σύμβαση για τις μεταλιγνιτικές εκτάσεις. Η ΔΕΗ αναφέρει ότι έως το τέλος του 2024 είχαν μεταβιβαστεί περίπου 54,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα και ότι περίπου 42 τετραγωνικά χιλιόμετρα παρέμεναν προς μεταβίβαση έως το τέλος του 2026. Η πρόοδος πρέπει να συνδέεται με τα παραδοτέα της σύμβασης και την πραγματική επενδυτική ετοιμότητα κάθε έκτασης.

Το επενδυτικό σχέδιο της ΔΕΗ της 3.4.2025 ύψους €5,75 δισ. αναφέρεται σε έως 20.000 θέσεις κατά την κατασκευή και έως 2.000 κατά τη λειτουργία σε πλήρη ανάπτυξη. Οι αριθμοί είναι εταιρικός προγραμματισμός, όχι καταγεγραμμένοι εργαζόμενοι ή ενεργή τοπική μισθοδοσία. Η δυνατότητα των επενδύσεων είναι σημαντική, αλλά το αποτέλεσμα δεν πρέπει να προεξοφλείται.

Προτείνεται «Σύμφωνο Τοπικής Αξίας και Απασχόλησης 2027–2031» μεταξύ Περιφέρειας, ΕΥΔΑΜ, ΔΕΗ, ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε., ενεργειακών δήμων και ΠΕΔ, επιμελητηρίων, Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, ΕΚΕΤΑ, ΔΥΠΑ και αντιπροσωπευτικών οργανώσεων εργαζομένων και εργοδοτών. Το Σύμφωνο πρέπει να έχει ετήσια παραρτήματα ανά έργο με κατάσταση ωρίμανσης, τελική επενδυτική απόφαση, συμβασιοποιημένο ποσό, χρονοδιάγραμμα, κατασκευαστικά ανθρωποέτη, λειτουργικά ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης, ειδικότητες, διάρκεια, αποδοχές, επανατοποθετήσεις, προμηθευτές, ανάγκες κατάρτισης, γη, υποδομές και μέθοδο επαλήθευσης.

Εργασία, επιχειρηματικότητα, καινοτομία και ακίνητα

Η ισοδυναμία μίας απολεσθείσας και μίας νέας θέσης δεν κρίνεται μόνο αριθμητικά. Το Σύμφωνο πρέπει να αξιολογεί συνολική μισθοδοσία κατοίκων, διάμεσο μισθό, διάρκεια, τύπο σύμβασης, διατήρηση στους 12 και 24 μήνες και μεταβολή αποδοχών των πρώην εργαζομένων της λιγνιτικής αλυσίδας.

Η τοπική επιχειρηματικότητα χρειάζεται πρόσβαση σε πραγματική ζήτηση, κεφάλαιο κίνησης, τεχνικές πιστοποιήσεις, συνεργασίες και διαφοροποίηση πελατολογίου. Προτείνονται μητρώο λιγνιτικών προμηθευτών, κυλιόμενο πρόγραμμα προμηθειών 18–24 μηνών από τη ΔΕΗ και τους μεγάλους επενδυτές, υποστήριξη πιστοποίησης και εξαγωγών, εγγυήσεις κεφαλαίου κίνησης και αξιολόγηση της επιβίωσης και της μη λιγνιτικής δραστηριότητας στους 24 και 36 μήνες.

Το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, το ΕΚΕΤΑ, η ΔΥΠΑ, τα επιμελητήρια και οι επιχειρήσεις μπορούν να συγκροτήσουν Σύμφωνο Δεξιοτήτων και Εφαρμοσμένης Καινοτομίας. Οι δράσεις πρέπει να συνδέονται με πραγματικές επενδύσεις, δηλωμένες ειδικότητες, αναμενόμενο μισθό, χρόνο πρόσληψης και διατήρηση. Προτεραιότητες μπορούν να είναι η αποθήκευση ενέργειας, η κυκλική οικονομία, οι αυτοματισμοί, η αποκατάσταση εδαφών, η τηλεθέρμανση και οι ψηφιακές υποδομές.

Η Περιφέρεια, η ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε., η ΔΕΗ, οι δήμοι και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει να τηρούν τριμηνιαίο πίνακα ετοιμότητας μεταλιγνιτικών εδαφών και παραγωγικών ακινήτων. Η ταξινόμηση πρέπει να διακρίνει ιδιοκτησιακή μεταβίβαση, περιβαλλοντική αποκατάσταση, πολεοδομική ωριμότητα, δίκτυα, αδειοδότηση, σύμβαση με επενδυτή και πραγματική παραγωγική λειτουργία.

Νομιμότητα της τοπικής αξίας

Η δημιουργία τοπικής αξίας δεν πρέπει να στηρίζεται σε αποκλειστικές ποσοστώσεις λόγω έδρας ή κατοικίας. Οι Οδηγίες 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ επιτρέπουν κοινωνικά, περιβαλλοντικά και καινοτομικά κριτήρια και όρους εκτέλεσης όταν συνδέονται με το αντικείμενο της σύμβασης, είναι αναλογικοί και εφαρμόζονται χωρίς διάκριση.

Νόμιμα εργαλεία είναι η έγκαιρη δημοσίευση προγράμματος προμηθειών, η αιτιολογημένη υποδιαίρεση συμβάσεων σε τμήματα, η πιστοποίηση προμηθευτών, οι ανοικτές συναντήσεις με την αγορά, οι αναλογικοί όροι μαθητείας και ένταξης ανέργων, η παρακολούθηση υπεργολαβιών και η μέτρηση τόπου εκτέλεσης, μισθοδοσίας και παραγόμενης αξίας. Κάθε όρος χρειάζεται προηγούμενο νομικό έλεγχο.

Διακυβέρνηση, δείκτες και χρονοδιάγραμμα

Προτείνεται κοινή Επιτροπή Κατεύθυνσης υπό τον συντονισμό της Περιφέρειας, χωρίς νέο νομικό πρόσωπο και με λειτουργική σύνδεση στο Εθνικό Παρατηρητήριο. Η δημόσια λογοδοσία πρέπει να περιλαμβάνει:

1. επενδυτικό ποσό ανά στάδιο, ανακοινωμένο, εγκεκριμένο, συμβασιοποιημένο και δαπανημένο,
2. προσωρινά κατασκευαστικά ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης και ανθρωποέτη, χωριστά από ενεργές λειτουργικές θέσεις,
3. μικτή μισθοδοσία κατοίκων και διάμεσο μικτό μισθό,
4. διατήρηση θέσεων στους 12 και 24 μήνες,
5. επανατοποθετήσεις πρώην εργαζομένων ΔΕΗ και εργολάβων με μεταβολή μισθού,
6. δαπάνη σε προμηθευτές πρώτης και δεύτερης βαθμίδας χωρίς διπλομέτρηση,
7. επιχειρήσεις με νέο μη λιγνιτικό κύκλο εργασιών και διατηρούμενη απασχόληση,
8. έκταση γης ανά στάδιο ετοιμότητας και χρόνο έως την παραγωγική χρήση,
9. κόστος δημόσιας στήριξης ανά πρόσθετη θέση 24 μηνών,
10. εξέλιξη πληθυσμού, εργατικού δυναμικού και ηλικιακής δομής.

Εντός εκατό ημερών μπορούν να ολοκληρωθούν η απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου για το Σύμφωνο, το πρότυπο Δελτίου Εφαρμογής της Ρήτρας, η ταξινόμηση έργων της ΔΕΗ, το μητρώο προμηθευτών και το πρωτόκολλο δεικτών. Εντός έξι μηνών μπορούν να δημοσιευθούν η πρώτη απολογιστική βάση, το κυλιόμενο πρόγραμμα προμηθειών, ο πίνακας γης και ακινήτων και το πρώτο ετήσιο παράρτημα έργων. Από το 2027 απαιτούνται ετήσια ανεξάρτητη επαλήθευση και δημόσια ακρόαση στο Περιφερειακό Συμβούλιο.

Οι Κατευθυντήριες Γραμμές του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας τοποθετούν τον κοινωνικό διάλογο, τα εργασιακά δικαιώματα, την κοινωνική προστασία και την αξιοπρεπή εργασία στον πυρήνα της μετάβασης.

Πολιτικό πόρισμα

Οι μεγάλες επενδύσεις της ΔΕΗ και των λοιπών φορέων μπορούν να δώσουν την αναγκαία ώθηση στη Δυτική Μακεδονία. Δεν θα υποκαταστήσουν αυτόματα τη λιγνιτική απασχόληση και το εισόδημα. Η αξία τους θα κριθεί από το πόσο γρήγορα μετατρέπονται σε ενεργή και διατηρούμενη μισθοδοσία, λειτουργικές θέσεις αξιοπρεπούς αμοιβής, παραγωγικές συμβάσεις, εφαρμοσμένη καινοτομία και επενδυτικά ώριμη γη.

Η Περιφέρεια πρέπει να συνδιαμορφώνει και να συνδέει τα εργαλεία απασχόλησης, επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και αξιοποίησης των μεταλιγνιτικών εδαφών και ακινήτων. Η ΔΕΗ πρέπει να συνεργάζεται με όρους διαφάνειας, συμβατικών παραρτημάτων και μετρήσιμης τοπικής αξίας. Η ΕΥΔΑΜ και η κεντρική διοίκηση πρέπει να μετατρέψουν την Οριζόντια Ρήτρα από νομική δυνατότητα σε σταθερή διοικητική πρακτική.

Τελικό πόρισμα

Τι επιβεβαιώνεται

• Η λιγνιτική δραστηριότητα και η απασχόληση της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία συρρικνώθηκαν απότομα. Το συγκρίσιμο γεωγραφικό εταιρικό απόθεμα της ΔΕΗ στη Δυτική Μακεδονία, μαζί με το χωριστά καταγεγραμμένο προσωπικό της εταιρείας λειτουργίας του ΑΗΣ Μελίτης, μειώθηκε από 4.147 στις 31.12.2018 σε 2.418 στις 31.12.2021, δηλαδή κατά 1.729 ή 41,7%.
• Η εργολαβική αλυσίδα ήταν μεγάλη αλλά η ισχυρότερη βάση, η World Bank 2020, είναι δειγματοληπτική εκτίμηση έκθεσης και περιλαμβάνει μεγάλο κατασκευαστικό τμήμα. Δεν υπάρχει δημόσια ετήσια απογραφή της συρρίκνωσής της.
• Η περιοχή έχασε υψηλόμισθη λιγνιτική μισθοδοσία. Το ακριβές καθαρό εισόδημα που έπαψε να κυκλοφορεί τοπικά δεν μπορεί να προκύψει χωρίς σύνδεση μισθών, συντάξεων, επιδομάτων, νέας εργασίας και κατοικίας.
• Στη δημοσιευμένη δειγματοληπτική σειρά της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού η συνολική απασχόληση όλων των κλάδων αυξήθηκε κατά 6,3 χιλ. το 2019–2025, αλλά η σύγκριση διασχίζει διακοπή σειράς το 2021. Το εργατικό δυναμικό μειώθηκε κατά 5,1 χιλ., ο πληθυσμός κατά 14,3 χιλ. το 2021–2025 και το 2025 σημειώθηκε πτώση απασχόλησης 5,2 χιλ. Η εξέλιξη δεν ακυρώνει την κλαδική απώλεια ούτε αποδεικνύει την επιτυχία της μετάβασης.
• Οι προγραμματικοί αριθμοί ΣΔΑΜ, ΠΔΑΜ, ΔΥΠΑ και ΔΕΗ δεν αποτελούν καθαρό λογαριασμό νέων θέσεων. Ο ειδικός δείκτης RCR01 για το σύνολο των εδαφών του ΠΔΑΜ εμφάνιζε μηδενική επίτευξη στις 31.12.2024, αλλά δεν ισοδυναμεί με προσλήψεις ή με το σύνολο της οικονομίας και δεν υπάρχει δημοσιευμένη νεότερη ενιαία εικόνα έως την αποκοπή.

Τι δεν επιβεβαιώνεται

• Δεν υπάρχει ακόμη ενιαία δημόσια σειρά που να συνδέει, με κοινούς ορισμούς, τις αποχωρήσεις από τη λιγνιτική δραστηριότητα, την εξέλιξη των εργολαβιών, τις νέες ενεργές θέσεις και τη μισθολογική αναπλήρωση.
• Η διαφορά 3.488 ή 4.650 προς 1.027–1.100 δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως άμεση απώλεια 2019–2026, επειδή τα πεδία δεν είναι ίδια.
• Τα 5.420 της World Bank δεν χαρακτηρίζονται απογραφή «δομικών εργολαβικών» θέσεων, είναι υπόλοιπο εκτίμησης μετά από συγκεκριμένη αφαίρεση κατασκευαστικού σεναρίου.
• Δεν υιοθετείται καθολικός πολλαπλασιαστής 2,0–2,5 ούτε χαρακτηρίζεται ο 3,28 απλώς «τεχνούργημα». Οι πολλαπλασιαστές εξαρτώνται από δεδομένα, συνάθροιση, γεωγραφία και τύπο υποδείγματος.
• Δεν μπορεί να εξαχθεί ακριβές ακαθάριστο ή καθαρό σύνολο θέσεων και εισοδήματος από μη συγκρίσιμα αποθέματα, ροές, εργοτάξια και υποδειγματικές παραμέτρους.

Τι δείχνει συνολικά η προσέγγιση

Η περιοχή έχει υποστεί μεγάλη, πραγματική και ανεπαρκώς μετρημένη απώλεια λιγνιτικής εργασίας και εισοδήματος. Το ασφαλέστερο παρατηρημένο τμήμα είναι η εταιρική συρρίκνωση της περιόδου 2018–2021. Για τα επόμενα χρόνια, τα στοιχεία παραμένουν κατακερματισμένα ανάμεσα σε εργολαβίες, συνταξιοδοτήσεις, προσωρινά έργα, μετακινήσεις και νέες θέσεις που δεν καταγράφονται με ενιαίο τρόπο. Η προσέγγιση, επομένως, δεν αναζητά έναν εντυπωσιακό συνολικό αριθμό· οργανώνει όσα γνωρίζουμε, εξηγεί τα κενά και προσδιορίζει ποια δεδομένα χρειάζονται για έναν αξιόπιστο απολογισμό.

Η παρούσα εργασία είναι εκτενής ανεξάρτητη απολογιστική αναλυτική προσέγγιση των δημόσιων πηγών που εντοπίστηκαν έως την αναθεώρηση της 13.8.2026, υπό τους περιορισμούς των διαθέσιμων δεδομένων. Δεν αποτελεί και δεν πρέπει να ονομαστεί «οριστική απογραφή» πριν από τη σύνδεση ΔΕΗ–ΕΡΓΑΝΗ–e-ΕΦΚΑ–ΔΥΠΑ–ΕΥΔΑΜ και τη δημοσίευση συγκρίσιμων αποτελεσμάτων. Αυτή η διοικητική εργασία είναι υποχρέωση θεσμικής λογοδοσίας, όχι τεχνική λεπτομέρεια.

Η μετάβαση θα είναι δίκαιη όταν αποδεικνύει, ανά έτος και ανά δήμο, όχι μόνο πόσα ευρώ δεσμεύθηκαν ή πόσα MW εγκαταστάθηκαν, αλλά πόσα ενεργά ισοδύναμα πλήρους απασχόλησης δημιουργήθηκαν, με ποιον μισθό, για κατοίκους ποιας περιοχής, πόσα διατηρήθηκαν για 24 μήνες και πόσο εισόδημα αναπλήρωσαν.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α. ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

Ο κατάλογος περιλαμβάνει τις δημόσια εντοπισμένες μελέτες και παραδοτέα με άμεση ή συμπληρωματική χρησιμότητα για την απασχόληση, το εισόδημα και τη μετάβαση. Η επισκόπηση είναι εκτεταμένη, αλλά δεν μπορεί να αποδείξει την ύπαρξη μη δημοσιευμένων αναθέσεων ή αποσυρμένων αρχείων.

Α.1 Ελληνικές και περιφερειακές μελέτες

• 2006, Kordas, Lignite as Contributory Factor to Regional Development of Greece.
• 2008/2010, Chatzitheodoridis, Kolokontes και Vasiliadis, Lignite Mining and Lignite-Fired Power Generation in Western Macedonia.
• 2009, Tourkolias, Mirasgedis και Damigos, Employment benefits of electricity generation.
• 2011, Τράπεζα της Ελλάδος, Οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην Ελλάδα, κεφάλαιο ενέργειας.
• 2012, ΤΕΕ/ΤΔΜ, Εκτίμηση κόστους μετάβασης της Δυτικής Μακεδονίας σε καθεστώς χαμηλής λιγνιτικής παραγωγής.
• 2013, ΙΕΝΕ, Ενέργεια και Απασχόληση στην Ελλάδα, Μ09.
• 2013, Markaki et al., The impact of clean energy investments on the Greek economy.
• 2015, Loizou et al., Linkages of the energy sector in the Greek economy.
• 2016, WWF Ελλάς και Πάντειο Πανεπιστήμιο, Roadmap for the Transition of the Western Macedonia Region to a Post-Lignite Era.
• 2018, ΤΕΕ/ΤΔΜ, Επικαιροποίηση εκτίμησης κόστους μετάβασης.
• 2018, ΕΚΚΕ, Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις από την εγκατάσταση και λειτουργία συμβατικών και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
• 2018, ΕΒΕ Κοζάνης, Πρόταση για τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας σε καθεστώς μειωμένης λιγνιτικής δραστηριότητας.
• 2019/2020, ΓΕΩΤΕΕ/Παράρτημα Δυτικής Μακεδονίας, Μελέτη για την κοινωνικοοικονομική μετάβαση της ΠΔΜ στη μεταλιγνιτική περίοδο.
• 2019, Pavloudakis et al., Economic and Social Impact Assessment of Decarbonisation in Ptolemais.
• 2020, Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, Σωτηρόπουλος, Καρλόπουλος κ.ά., επικαιροποιημένη δημόσια ανάρτηση 2022.
• 2020, ΙΟΒΕ, Επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης στις περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης και Δελτίο Βιομηχανίας 2/2021.
• 2020, ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, Απολιγνιτοποίηση και Δυτική Μακεδονία.
• 2020, Green Tank και διαΝΕΟσις, Δίκαιη Μετάβαση, στάσεις και προοπτικές.
• 2020, WWF/LDK, Just Transition and Employment in Greece.
• 2020, ΙΕΝΕ, Current Situation and Prospects for Areas in Energy Transition in Greece, M58.
• 2021, Ziouzios et al., A Socioeconomic Study for the Transition to the Post-Lignite Era.
• 2023, ΙΕΝΕ, Ενέργεια και Απασχόληση στην Ελλάδα.
• 2024, ΙΝΕ ΓΣΕΕ, Προοπτικές απασχόλησης στη Δυτική Μακεδονία.
• 2026, ΓΕΩΤΕΕ/ΠΔΜ, Υπόμνημα για τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας.
• 2026, Farmaki και Tranoulidis, Towards a Sustainable Just Transition: Participatory Governance and Workers’ Evaluations.

Α.2 Διεθνείς και ευρωπαϊκές μελέτες

• 2018, JRC112593, EU coal regions: opportunities and challenges ahead.
• 2020, World Bank, A Road Map for a Managed Transition of Coal-Dependent Regions in Western Macedonia.
• 2020, World Bank, Labor Market Diagnostic, Jobs Working Paper 54.
• 2020, REKK/CSD, Accelerated Lignite Exit in Bulgaria, Romania and Greece.
• 2020–2022, TRACER, δημόσια παραδοτέα για τη Δυτική Μακεδονία και τις ευρωπαϊκές ανθρακικές περιφέρειες.
• 2021, JRC123508, Recent trends in coal, peat and oil shale regions.
• 2022, Cowork4YOUTH, Baseline Study on the Impact of Youth Employment Policies.
• 2022, Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2022 για τη στήριξη των ανθρακικών περιφερειών.
• 2023, OECD, OECD Economic Surveys: Greece 2023.
• 2023, POTENTIALS, Economic, social and territorial impact assessment.
• 2024, CINTRAN, Post-Lignite Era in Western Macedonia.
• 2025, JRC139404, The employment impact of the coal transition in EU regions.

Α.3 Στρατηγικές, διοικητικές και στατιστικές πηγές

• Επικαιροποιημένο ΣΔΑΜ, 11.12.2020.
• ΠΔΑΜ 2021–2027.
• ΕΥΔΑΜ, τελική αξιολόγηση με στοιχεία 31.12.2024.
• SWD(2020)507 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
• Ετήσιες εκθέσεις ΔΕΗ 2018, 2019, 2020 και 2021.
• Eurostat, Έρευνα Εργατικού Δυναμικού για EL53.
• ΕΡΓΑΝΗ, ετήσιες εκθέσεις.
• ΕΛΣΤΑΤ, αγορά εργασίας.
• ΔΥΠΑ, προγράμματα απασχόλησης στις περιοχές απολιγνιτοποίησης.
• Εθνικό Παρατηρητήριο ΔΑΜ.
• Απόφαση Περιφερειακού Συμβουλίου Δυτικής Μακεδονίας 62/2025, ΑΔΑ ΨΩΧΣ7ΛΨ-1Τ2, οικοσύστημα επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και απασχόλησης.
• Απόφαση Περιφερειακού Συμβουλίου Δυτικής Μακεδονίας 4/2026, ΑΔΑ 9ΨΤ97ΛΨ-ΞΥΩ, σχέδιο νόμου για τη Ζώνη Καινοτομίας και τον Στρατηγικό Κόμβο.
• Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, παρουσίαση του Στρατηγικού Κόμβου και του συντονιστικού ρόλου του ΠΤΑ, 27.1.2026.
• Ν. 4872/2021, ΦΕΚ Α 247/10.12.2021, άρθρο 10 παρ. 6 για τα παραρτήματα της Αυτοτελούς Μονάδας Παρατηρητηρίου.
• ΕΥΔΑΜ, έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Παρατηρητηρίου ΔΑΜ, 5.6.2026.
• Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, θεσμοθετημένα ερευνητικά εργαστήρια και ΕΜΑΜ/ENTRA Lab.
• Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ανακοίνωση για ενεργό ρόλο στο Τοπικό Παρατηρητήριο, 11.11.2025.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β. ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΩΝ

ΔΗΛΩΣΗ ΥΠΟΓΡΑΦΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

Η προσέγγιση διαμορφώθηκε με βάση τα δημόσια διαθέσιμα και επαληθευμένα στοιχεία έως την ημερομηνία αποκοπής. Ο συντάκτης αναλαμβάνει την ευθύνη της μεθοδολογικής επιλογής, της αξιολόγησης των πηγών και των συμπερασμάτων.

Ο ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ

Υπογραφή: ______________________________

Μαυροματίδης Δημήτριος

Δυτική Μακεδονία, 10 Αυγούστου 2026

Type: Updated ex-post analytical approach based on public and verifiable evidence
Geographical scope: Region of Western Macedonia. Megalopolis is included only where the source does not allow geographical separation.
Period covered: Ex-post assessment for 2019–2026 and literature review for 2006–2026
Evidence cut-off date: 10 August 2026
Latest methodological revision: 13 August 2026
Update status: This analytical approach is dynamically updated. New verified evidence will be incorporated using stable definitions, an explicit reference date and a transparent record of revisions.

Executive summary

This analytical approach examines what happened to employment and wage income in Western Macedonia as lignite activity contracted. It compares earlier studies with the latest available evidence and separates observed developments from estimates, projections and programme targets.

The overall picture is complex: lignite-related employment and high-paid wage income fell substantially, while employment in other sectors, the labour force and the population also changed. No single headline number can therefore describe the region’s trajectory on its own.

Where does the “25,000” claim come from?

The public evidence trail contains two nearby but different figures. TEE/TDM 2012 used 6,882 direct jobs in 2009 and an overall ratio of 3.28 to estimate 22,573 total supported jobs, including the direct jobs. Separately, the European Commission, SWD(2020)507, Annex D, p. 86, reported 5,500 direct and 20,000 indirect jobs at risk in Western Macedonia, or 25,500. No primary evidence was found proving that every public use of the rounded “25,000” comes exclusively from one of these sources. Both are supported or exposed-job stocks, not ex-post recorded losses. The claim that “25,000 jobs were lost” is therefore not scientifically defensible as an observed outcome.

Most robust ex-post findings

Central institutional assessment

1. A severe sectoral contraction and a loss of high-paid employment are confirmed.
2. A complete ex-post measurement is not yet available across PPC, contractors, new jobs, departures and their wage-income effects under consistent definitions.
3. A central ex-post estimate cannot be derived from non-comparable quantities, because this would add unlike stocks, flows, construction job-years and modelled induced jobs.
4. A net balance cannot be calculated without a unified register of active new jobs, their duration and payroll. Programme totals and investment announcements are not a substitute for active payroll.
5. The loss of net local income is not yet directly observable. It can only be shown as a parametric sensitivity analysis, not as the principal result.

Research question, protocol and limitations

Questions

The analytical approach is organised around five distinct questions:

1. How many jobs were previously estimated to be dependent, exposed or at risk before and during the acceleration of the lignite phase-out?
2. Which earlier forecasts can genuinely be compared with a later observed outcome?
3. What do public sources show about PPC staff, the contractor chain and new jobs in 2019–2026?
4. How does the sectoral loss relate to changes in total employment, unemployment, the labour force and population?
5. Which policies can convert funding and investment into sustained local employment and income?

Search and selection protocol

The search covered 1 January 2006 to 10 August 2026 in Greek and English. It included the Technical Chamber of Greece/Western Macedonia Section, regional and municipal authorities, chambers of commerce, IME GSEVEE, INE GSEE, IOBE, IENE, GEOTEE, university repositories, PPC, the Just Development Transition Managing Authority, DYPA, ELSTAT/ERGANI, Eurostat, the European Commission/JRC, the World Bank, OECD, the European Court of Auditors, WWF, the Wuppertal Institute, REKK, TRACER, CINTRAN, TIPPING+ and Cowork4YOUTH. Searches used titles and terms, backward and forward citation tracking, and checks of primary PDFs where publicly available.

The review is extensive but not demonstrably exhaustive. Unpublished commissions, subscription material, withdrawn links and internal company records may not have been identified. Inclusion in the catalogue does not imply that a source contains an independent numerical jobs estimate. Each source is assessed by base year, geography, unit of measurement, method and suitability for ex-post comparison.

Definitions that must not be conflated

Strength of evidence

• High: a primary administrative or corporate source with a clear date, geography, unit and reproducible calculation.
• Medium: a primary study or survey with a published method, but based on sampling, an old base year or unavailable microdata.
• Low: a secondary reference, unclear scope, non-reproducible assumption, or journalistic/union account without administrative verification.

The grade concerns suitability for the specific question “what actually happened by 2026”, not the general scientific value of the source.

Chronological mapping of studies

The mapping is shown in two related tables. The first records scope and numerical findings; the second records method and suitability for ex-post assessment.

Time and geography — numerical findings

Method and suitability for ex-post assessment

Methodological assessment

The 3.28 multiplier

The TEE/TDM study was completed in July 2012, well before the accelerated phase-out, and was a pioneering technical account of developments that followed. It used primary PPC data on staff, payroll, contracts and services; a 2009 employment reference year; national technical coefficients published in 2007 using 2005 data; and regional employment and value-added figures for 2001 and 2005. It publishes its regionalisation procedure using location quotients, the Leontief inverse, technical coefficients and detailed appendices. Given the data and tools then available, its documentation is substantive and reproducible to a significant degree.

The study applies the overall ratio of 3.28 to 6,882 direct jobs in 2009 and reports 22,573 total supported jobs. That total includes the 6,882 direct jobs; the remaining 15,691 are modelled and are not cleanly separated into indirect and induced jobs. It is not a figure for 22,573 additional or lost jobs. The component ratios are 1.30 for power stations and 4.19 for mines. In the merged mining sector, the diagonal technical coefficient of 0.599 implies an intra-sector feedback of 1/(1−0.599)=2.49 before other pathways. This calculation is a useful diagnostic check, not proof that the model is wrong. It shows that the result is highly sensitive to sector aggregation, regionalisation and the treatment of households. This limits use of 3.28 as a fixed coefficient over time without diminishing the study’s pioneering role and historical value.

Later studies produce very different ratios: about 1.29 for direct plus intra-regional indirect jobs in JRC 2018 and 1.34 in JRC 2025; the conditional World Bank 2020 baseline gives 10,070/4,650≈2.16 when the direct headcount for 2018 is combined with the residual contractor stock for 2019. These quantities are not fully comparable. There is no single time-invariant “correct” multiplier. Every use must state the year, sectors, geography, Type I or II model, unit and whether it measures jobs, persons, FTEs or job-years.

Assessment of the main quantitative sources

Scores from 1 to 10 refer only to suitability for answering “what actually happened by 2026”. They are not a general appraisal of the scientific or institutional work of the organisations concerned. Each study is assessed against the evidence and methods available when it was produced; recency considers the base year, not merely the publication year.

JRC and World Bank receive the strongest method and transparency scores. The World Bank is the strongest source for the composition of direct and contractor exposure near the start of the accelerated exit. No source combines high recency with a complete 2019–2026 ex-post series. That is the central evidence gap.

Can the forecasts be tested retrospectively?

The scientifically honest answer to “which studies got it right?” is limited. World Bank and JRC were closer to the order of magnitude of some available exposure baselines; this does not mean that they predicted the exact ex-post outcome. The high TEE/IME/Commission figures were not verified as actual losses because they were not necessarily loss forecasts. The Region and IOBE produced counterfactual scenarios that cannot be scored without like-for-like final evidence and, for the former, before the 2028 horizon closes.

Ex-post account, 2019–2026

Timeline of changes in the production system

A plant closure date does not by itself produce a job count. It is not necessarily the date on which each worker leaves, transfers, retires or starts a new job.

Direct PPC employment

Within the comparable corporate scope, staff declined by 1,729, or 41.7%, between 31 December 2018 and 31 December 2021. Between 31 December 2019 and 31 December 2021, the reduction was 1,070, or 30.7%. These calculations follow the corporate series above. They do not show that every departure was caused solely by the 2019 decision, nor do they cover the whole period to 2026.

The difference between 3,488 in 2019 and 1,027–1,100 in 2026 must not be treated as a loss of 2,388–2,461, because the first number is a broader corporate geographical stock and the second a narrower union count. Similarly, 4,650→1,100 is not valid because it combines 2018 annual persons, eight-month employees and a different operational scope in 2026.

PPC records 545 participants in its targeted 2020 voluntary-exit programme for units scheduled for retirement. This is a real departure flow, but not a flow of 545 unemployed people: part of the workforce was aged 55 or over and eligible for retirement. A transfer outside the region, retirement within the region and unemployment have different effects on employment, unemployment and local income.

Contractor and subcontractor chain

For 2019, the World Bank estimated 7,268 contractor and 3,795 subcontractor employees. The components sum to 11,063, while the published total is 11,065. The estimate is based on 260 responses from 1,225 firms and an extrapolation, not a universal administrative census. About 51% was associated with construction. After excluding the upper Ptolemaida V construction-employment scenario, the remaining 5,420 is a conditional estimate of residual contractor exposure, not a “structural census” and not a job-loss figure. Source: World Bank JWP 54, October 2020.

More recent public records are fragmentary:

• 120 contractor employees at Meliti were reportedly notified of dismissal on 31 March 2025, according to a parliamentary question published by Nea Florina in April 2025.
• By 31 May 2026, at least 155 of around 300 Agios Dimitrios contractor workers were reported unemployed by the Agios Dimitrios–Ryaki Unemployed Association.
• Ptolemaida V employed more than 1,500 people in March 2020 and the World Bank used a scenario exceeding 2,500 annually. No final named census was published for the end of construction or the share subsequently re-employed.

The total 120+155=275 is the sum of two specific public events, not a statistical lower bound for the entire contractor chain. The end of Ptolemaida V construction must be reported separately from the contraction of operational mine and power-station contracts. Otherwise, the normal completion of a project is incorrectly turned into a permanent operational loss.

Induced and wider local effects

There is no public causal model of consumption and payroll for 2019–2026 that converts lost lignite income into jobs actually abolished in retail and services. The following indicators show pressure or adjustment, not the number of jobs caused by the phase-out:

Countervailing flows: what has and has not been verified

What can be said about gross and net balances

These columns are not probabilistic scenarios and must not be summed. They distinguish observed evidence, an identifiable central value and an exposure base, which is not a loss. The absence of a central figure results from non-comparability, not evasion. A range such as 3,200–8,200 or a “central” 5,900 would combine unlike units and evidence quality and create false precision. The direction and a significant part of direct corporate contraction are documented; the complete gross or net outcome is not.

Relationship with official regional series

Employment, unemployment and the labour force

Sources: Eurostat APIs for employment, unemployment and unemployment rate, release 30 June 2026. *Break in series in 2021. Values are Labour Force Survey estimates rounded to 0.1 thousand.

From 2019 to 2025, total employment rose by 6.3k, unemployment fell by 11.4k and the labour force fell by 5.1k. The accounting identity shows that about 55% of the decline in unemployment coincided with employment growth and about 45% with exit from the labour force. This is stock accounting: it does not track the same people through employment, unemployment and inactivity, and it is not causal proof of retirement, migration or discouragement.

The Eurostat sectoral series, updated 30 June 2026, shows approximately −4.8k in agriculture, −1.9k in sectors B–E, +2.8k in construction, roughly zero change in G–I, +4.9k in M–N, +4.3k in O–Q and +1.1k in R–U for 2019–2025 (table lfst_r_lfe2en2). These are rounded sample-survey estimates; some cells carry low-reliability flags, and the comparison crosses the 2021 break in series. They are therefore indicative rather than exact. Growth in construction, professional/administrative activities and public services can coexist with lignite-related losses, without showing that the same workers were redeployed or their wages replaced.

ERGANI records 33,422 private-law employees in 2019, 34,821 in 2024 and 35,565 in 2025: a stock increase of 2,143 or 6.41%. Sources: ERGANI Special Issue 2019, Annual Report 2024 and Special Issue 2025, February 2026. This is not a register of “transition jobs” and does not uniformly include workers under public or special company employment regimes. The cited publications also use different submission/reference windows, while employers and worksites operating across regional boundaries may be allocated or overlap differently. The change is therefore descriptive and must not be treated as a strictly homogeneous causal series.

The 2025 reversal and the first quarter of 2026

Estimated employment fell from 98.5k in 2024 to 93.3k in 2025 (−5.2k), while unemployment rose from 12.5% to 15.3%. This is compatible with slowing or completed projects and renewed sectoral pressure, but the Labour Force Survey cannot isolate the impact of the lignite phase-out.

In the first quarter of 2026, ELSTAT estimated 92.0k employed, 12.5k unemployed and 126.5k outside the labour force, compared with 91.8k, 16.6k and 122.7k respectively in the first quarter of 2025. Employment rose by only 0.2k, while unemployment fell by 4.1k and those outside the labour force increased by 3.8k. The fall in the unemployment rate from 15.3% to 11.9% therefore arose mainly, in arithmetic terms, from labour-force contraction. Sources: ELSTAT Q1 2026, 5 Jun 2026 and Q1 2025, 6 Jun 2025.

Why there is no contradiction

Improvement in total employment through 2024 and the loss of lignite-related employment can both be true because:

• retirement or voluntary exit removes a worker from lignite payroll without necessarily registering that person as unemployed;
• migration and natural decrease reduce both population and the labour force;
• temporary construction sites raise employment in particular years without creating an equivalent permanent operating job;
• other sectors and public services can create jobs independently of the transition;
• the Labour Force Survey is sample-based and has a series break in 2021.

These mechanisms are plausible and compatible with the data, but their exact quantitative contributions cannot be identified from the published aggregate series.

Lost wage flows and net local income

Four different income measures

1. Gross earnings no longer paid.
2. Net labour income after employee tax and social contributions.
3. Net change in disposable income after pension, benefits, new work and other income.
4. The share of disposable income that would have been spent or saved within Western Macedonia.

No public dataset observes all four. Voluntary-exit compensation is a one-off inflow; a pension may remain in the local economy; and a transfer outside Western Macedonia removes local demand without eliminating a national job.

What wage sources establish

Using 2019 HR data, the World Bank reported annual earnings of about €40,000 for older mine technicians and €38,000 for older power-station technicians, while technical engineers received about €55,000. These are benchmarks for specific occupational and age groups, not the average wage of all PPC staff in Western Macedonia. Source: World Bank JWP 54, October 2020.

WWF/LDK used about €16,000 as “average annual net revenue” for contractor/seasonal workers. This is not an administratively verified net wage. Source: WWF/LDK 2020.

For Greece in 2019, the OECD gives a net-to-gross ratio of 73.9% under the specific tax model of a single worker without children earning 100% of the average wage. This is a benchmark for that model only: it cannot be generalised to all households, incomes or PPC employment regimes, and it is not applied as a fixed coefficient to the illustrative earnings levels below. Source: OECD, Taxing Wages 2020.

Transparent scale per 1,000 verified full-time equivalents (FTEs)

Until actual wage distributions and comparable full-time equivalents are published, only a sensitivity calculator can be used. For every 1,000 annual full-time equivalents demonstrably abolished:

total gross payroll = 1,000 × average annual gross earnings.

gross flow received by Western Macedonia residents = total gross payroll × r, where r is the administratively measured resident share and is not assumed in advance.

Dividing annual earnings by twelve describes the average monthly economic flow, not whether pay is made in twelve or fourteen instalments. The World Bank’s €38,000–€40,000 benchmarks correspond arithmetically to about €3,167–€3,333 gross per calendar month for those specific groups of older technicians. They are not the average wage of all PPC staff.

The table is not an estimate of the actual total loss. It selects no number of lost full-time equivalents and assumes neither a residence share nor a single net-to-gross ratio. The parameter r approximates only the amount received by residents, not the amount spent or circulating locally; the latter requires a separately measured propensity to consume locally. A net account requires, for each person, tax, contributions, family circumstances, pension, benefits, new wage, change of residence and one-off compensation.

Comparison with IOBE and regional accounts

IOBE forecast for 2026 a loss of “income from labour” of €84.5m in Florina and €157.7m in Kozani, for a total of €242.2m, before offsets. The composition was €167.8m direct, €42.6m indirect and €31.8m induced. In the same year, the scenario’s local jobs were 2,935 in Florina and 6,414 in Kozani, for a total of 9,349; 13,689 includes effects elsewhere in Greece. Source: IOBE 2020, tables 10.6 and 10.9. This is a multi-regional model result, not an observed net flow.

Eurostat regional accounts show compensation of employees received by households rising from €1,540.83m in 2019 to €1,738.90m in 2023 (+12.9% nominal), and net disposable income from €2,854.82m to €3,412.87m (+19.5% nominal). Sources: Eurostat, compensation of employees D1, received, €m and Eurostat, net disposable income B6N, balance, €m, dataset updated 20 May 2026. There is therefore no observed nominal decline in total regional income. These series are in current prices; without an appropriate regional deflator they do not support a conclusion about real disposable income or purchasing power. Nominal growth does not negate the specific loss of the lignite wage core: prices, pensions, transfers and wages in other sectors may conceal it in the regional total.

The institutionally defensible conclusion is that high-paid lignite payroll was lost, but the net amount removed from Western Macedonia cannot be identified from public data. IOBE’s €242.2m is a comparable scenario benchmark, not an ex-post observation. The parametric table per 1,000 FTEs provides a transparent update mechanism once the actual number and wage distribution are published.

Regional Transition Wage-Income Account

Lost wage income should be monitored as an outcome equal in importance to jobs. A lower-paid or shorter-duration new job does not economically replace a stable lignite job. Conversely, retirement abolishes a job but may retain a substantial part of disposable income in the local economy.

An annual Regional Transition Wage-Income Account should be established within the National Just Development Transition Observatory, without creating a new organisation. It should record:

1. active monthly and annual FTEs in lignite operations, contracting, construction and new operations;
2. gross payroll of Western Macedonia residents, and mean and median wages;
3. new wage, pension, benefits and other recurring income of those who left, in aggregate form;
4. one-off exit compensation in a separate account;
5. replacement rate of the former wage and retention of the new job at 12 and 24 months;
6. construction job-year payroll separately from operating jobs;
7. local spending on first- and second-tier suppliers without double counting.

The cumulative 2019–2026 loss cannot be obtained by multiplying a one-year estimate by seven. It requires summing actual monthly FTEs and the corresponding income gap in current and constant 2019 prices. The exact value remains unknown until wage, residence, pension, benefit and new-employment records can be linked.

What the Master Plan forecast and what the evidence shows

Institutions and instruments are not synonyms

Regulation (EU) 2021/1056 requires territorial plans to assess expected job losses, depopulation risks and social, economic and environmental impacts. Regulation (EU) 2021/1060 provides for partnership and multi-level governance. The Just Development Transition Programme 2021–2027 is the principal co-financed component, not the transition in its entirety.

Master Plan forecast and administrative results

Sources: Updated SDAM, 11 Dec 2020, Managing Authority final risk evaluation, 31 Mar 2025, and the 2026 Territorial Just Transition Plan for Western Macedonia.

The correct judgement is neither “SDAM succeeded because investments were approved” nor “it failed completely because RCR01 was zero at the end of 2024”. Public evidence shows delays in converting approvals into measurable outcomes and a serious gap in more recent reporting. A final evaluation requires, for every project, the date operations began, active FTEs, contract type, place of work and residence, gross pay, and retention at 12 and 24 months.

Review of specific quantitative claims

Overall convergence and divergence

The assessment converges with the core of the claims examined: 25,000 is not an observed loss; old multipliers cannot be mechanically transferred to 2026; the lignite chain contracted severely; and official regional series are affected by changes in the labour force and other sectors. It diverges from point totals of 5,900, 7,900 or 9,250, from a net −7,500, and from €151m/€54m as ex-post estimates. This divergence does not reduce the seriousness of the transition; it strengthens scientific precision and highlights the duty to produce administrative evidence.

The required new ex-post methodology

Unit of observation and administrative linkage

A definitive assessment cannot be produced by applying a new multiplier. It requires an anonymised monthly file in the form:

person identifier × employer identifier × place of work × month.

Each record should include hours or FTE, gross earnings, contract type, residence, sector, project/plant and reason for exit. The linkage must cover:

• PPC and related lignite companies;
• contractors and subcontractors by contract and facility;
• ERGANI and e-EFKA for active employment and payroll;
• DYPA for benefits, subsidised hiring and retention after subsidy;
• e-EFKA/HELIOS for retirement;
• the Just Development Transition Managing Authority and support bodies for beneficiary firms and result indicators;
• AADE/ELSTAT, in a secure environment, for business survival, turnover and regional income.

Publication must be aggregate and comply with personal-data protection rules. Access to pseudonymised microdata should be limited to authorised evaluators working in a secure research environment.

Four separate accounts

Determining each worker’s outcome

For every person in the 2019 baseline, status should be recorded at 6, 12 and 24 months after exit:

• remains in the same position;
• transferred within Western Macedonia;
• transferred outside Western Macedonia;
• hired by a new employer within Western Macedonia;
• employed on a temporary/construction project;
• retired;
• registered unemployed;
• outside the labour force;
• cannot be identified.

The income loss for the same person is the difference between counterfactual net earnings and the sum of the new net wage, pension and benefits. Exit compensation must be recorded separately as a one-off amount.

Counterfactual pay should be operationally defined from regular and variable gross earnings in the twelve months before exit, by occupation, shift regime and seniority. Its path without the lignite phase-out should be estimated using a stated wage index and, where microdata permit, a matched control group of unaffected workers. The account should be compiled monthly until redeployment, retirement or the end of 2026, in current prices and constant 2019 prices. Any present-value calculation must state the discount rate and publish sensitivity tests at 0% and 3%.

Causal regional evaluation

A simple 2019–2026 difference contains the pandemic, inflation, national recovery, demographic ageing, migration, public-sector hiring and investment cycles. Estimating the additional impact of the phase-out requires:

1. pre-specification of outcome variables and the pre-intervention period;
2. a synthetic control or difference-in-differences design with comparable regions;
3. tests of parallel trends and placebo dates;
4. separate analysis of Kozani, Florina, Grevena and Kastoria;
5. uncertainty intervals and sensitivity tests;
6. publication of code, a data dictionary and all cleaning decisions.

Model results should be shown alongside, not merged into, the administrative account of actual flows.

Minimum public project table

Policies for measurable employment, income and productive transition

From investment announcements to verified outcomes

Western Macedonia has funding programmes, territorial planning, delivery bodies and substantial investment interest. The gap lies in connecting these instruments to four verifiable outcomes: active jobs, residents’ wage income, productive participation by local firms and retention of the working-age population.

Regulation (EU) 2021/1056 requires Territorial Plans to assess potentially affected and lost jobs, depopulation risks and social, economic and environmental impacts. Regulation (EU) 2021/1060 establishes partnership and multi-level governance. Active participation by the Region of Western Macedonia is therefore an integral element of the European transition architecture.

Success is not measured only by approved budgets, installed MW, selected operations or forecast jobs. Every intervention should follow an auditable sequence: design, contract, actual start, active payroll and job retention at 12 and 24 months.

Coordinating role of the Region of Western Macedonia

The Region has begun building territorial coordination through the Western Macedonia Strategic Hub. Regional Council Decision 62/2025 approved an ecosystem linking entrepreneurship, innovation and employment, with income-related objectives and an explicit place for the social economy. Decision 4/2026 approved a draft law on the Innovation Zone and Strategic Hub and forwarded it for legislative processing. This documents a regional institutional initiative, not yet completed national legislation.

According to the Region’s official presentation of 27 January 2026, the Hub does not create a new legal entity. Coordination is assigned to the Regional Development Fund of Western Macedonia, with a proposed Coordinating Council and dedicated organisational function. The Fund can therefore operate as the Hub’s delivery coordinator: harmonising indicators, organising data collection and processing, supporting the Council, tracking the strategic and operational plan and publishing comparable reports. Full implementation requires completion of the relevant legislation and administrative arrangements, explicit authority to access data and secured financing.

The Region does not replace the Managing Authority, competent ministries, METAVASI S.A., municipalities or PPC. Its role is to connect individual decisions with the real needs of the labour market and production system through five functions:

1. Integrated regional programming, with mature projects, start dates, required occupations, land and infrastructure needs and accountable delivery bodies.
2. Connecting investment with the workforce, so training begins from verified employer demand and specific vacancies.
3. Organising the local supply chain, with advance procurement information, certification and support for collaborative schemes.
4. Land and property readiness, with clear ownership, restoration, planning, permitting, network access and actual availability.
5. Public accountability, through an annual Regional Council presentation of active jobs, wage flows, retention, supplier participation and labour-force trends.

The Region cannot unilaterally establish tax measures or state-aid rules. It can coordinate local needs, include conditions in instruments within its remit, advocate implementation of the Just Transition Horizontal Clause and publish the performance of every intervention.

Operational use of the Just Transition Horizontal Clause

Article 134 of Law 5317/2026, Government Gazette A 108/10 Jul 2026 allows special eligibility criteria, additional scoring, distinct actions and calls, dedicated financial instruments, tax relief, higher aid intensities and other tools in territories covered by approved Territorial Just Transition Plans, subject to state-aid rules. It creates an enabling power, not an automatic entitlement to funding.

Implementation requires a circular establishing a common administrative procedure, an annual Clause Activation Plan for Western Macedonia and an Application Sheet for each relevant law, programme, call or major public investment. The sheet should state the problem, legal basis, implementation instrument, budget, expected employment, wage flow, delivery timetable, method for preventing double counting and responsible verifier.

Western Macedonia Local Observatory and its link to the National Observatory

Article 10(6) of Law 4872/2021, Government Gazette A 247/10 Dec 2021 provides for local branches of the Autonomous Observatory Unit in areas covered by Territorial Just Transition Plans. The National Just Development Transition Observatory became operational on 5 June 2026 and envisages cooperation with local branches and Regional Territorial Committees. The task is therefore not to establish a parallel mechanism, but to make the legally foreseen Western Macedonia Local Observatory fully operational and publicly accountable as the regional arm supplying the National Observatory with detailed, verifiable evidence.

The University of Western Macedonia has relevant institutional and research capacity and could provide scientific support under a clear programme agreement. Its official announcement of 11 November 2025 records the Managing Authority’s invitation for the University to take an active role in the Local Observatory with measurable indicators and development impact. This establishes a direction of cooperation, not a completed administrative assignment. Particularly relevant is the established Energy Transition and Development Transformation Laboratory (ENTRA Lab), with expertise in just-transition impacts, monitoring and evidence-based policy. This reference identifies available scientific capacity; it does not replace the specific administrative or programme act required to assign responsibilities.

Roles should be complementary: the Local Observatory should carry institutional responsibility for the regional ex-post account; the University and the relevant laboratory should provide independent scientific support; and the Regional Development Fund, as proposed coordinator of the Strategic Hub, should organise interoperability and operational data flows. Published indicators should be compatible with the National Observatory and cover, at a minimum, active employment, payroll, job retention, residence, skills, demography, local enterprise and the social economy.

Local Value and Employment Pact

PPC has three distinct roles: it was the principal operator of lignite activity and payroll; it is party to land-restoration and transfer arrangements; and it is the largest planned investor in the new energy and technology period.

Law 4956/2022 ratified the programme agreement for post-lignite land. PPC states that approximately 54.8 km² had been transferred by the end of 2024 and around 42 km² remained to be transferred by the end of 2026. Progress should be linked to the agreement’s deliverables and the actual investment readiness of each site.

PPC’s €5.75bn investment plan of 3 April 2025 refers to up to 20,000 construction jobs and up to 2,000 operating jobs at full development. These are corporate planning figures, not recorded workers or active local payroll. The investment potential is significant, but its outcome must not be assumed in advance.

A “Local Value and Employment Pact 2027–2031” is proposed among the Region, the Managing Authority, PPC, METAVASI S.A., energy municipalities and their regional association, chambers, the University of Western Macedonia, CERTH, DYPA and representative employee and employer organisations. It should have annual project annexes recording maturity, final investment decision, contracted value, timetable, construction job-years, operating FTEs, occupations, duration, pay, redeployments, suppliers, training needs, land, infrastructure and verification method.

Work, enterprise, innovation and property

Equivalence between one lost and one new job is not purely numerical. The Pact should assess residents’ total payroll, median wage, duration, contract type, retention at 12 and 24 months and pay changes experienced by former lignite-chain workers.

Local firms need access to real demand, working capital, technical certification, collaboration and diversified customers. Measures should include a lignite-supplier register, a rolling 18–24-month procurement programme from PPC and major investors, certification and export support, working-capital guarantees, and assessment of survival and non-lignite activity at 24 and 36 months.

The University of Western Macedonia, CERTH, DYPA, chambers and firms could establish a Skills and Applied Innovation Pact. Actions should be linked to real investments, specified occupations, expected pay, recruitment dates and retention. Priorities may include energy storage, the circular economy, automation, land restoration, district heating and digital infrastructure.

The Region, METAVASI S.A., PPC, municipalities and relevant bodies should maintain a quarterly readiness table for post-lignite land and productive property. Classification must distinguish transfer of title, environmental restoration, planning maturity, networks, permitting, investor contract and actual production.

Legality of local value measures

Local value creation should not rely on exclusive quotas based on registered office or residence. Directives 2014/24/EU and 2014/25/EU allow social, environmental and innovation criteria and contract-performance clauses where linked to the subject matter, proportionate and applied without discrimination.

Lawful tools include early publication of procurement pipelines, justified division of contracts into lots, supplier certification, open market engagement, proportionate apprenticeship and unemployed-person inclusion clauses, subcontracting oversight and measurement of place of performance, payroll and value produced. Every clause requires prior legal review.

Governance, indicators and timetable

A joint Steering Committee coordinated by the Region is proposed, without establishing a new legal entity and with an operational link to the National Observatory. Public accountability should cover:

1. investment value by stage: announced, approved, contracted and spent;
2. temporary construction FTEs and job-years, separately from active operating jobs;
3. residents’ gross payroll and median gross wage;
4. job retention at 12 and 24 months;
5. redeployment of former PPC and contractor workers and wage change;
6. first- and second-tier supplier spending without double counting;
7. firms with new non-lignite turnover and sustained employment;
8. land area by readiness stage and time to productive use;
9. public-support cost per additional job retained for 24 months;
10. trends in population, labour force and age structure.

Within 100 days, the Regional Council decision on the Pact, the standard Clause Application Sheet, classification of PPC projects, the supplier register and the indicator protocol could be completed. Within six months, the first ex-post database, rolling procurement programme, land/property table and first annual project annex could be published. From 2027, an annual independent verification and public hearing before the Regional Council are required.

The International Labour Organization Guidelines place social dialogue, labour rights, social protection and decent work at the heart of the transition.

Policy conclusion

Major investments by PPC and other actors can provide the momentum Western Macedonia needs. They will not automatically replace lignite-related employment and income. Their value will depend on how quickly they are converted into active and sustained payroll, adequately paid operating jobs, productive contracts, applied innovation and investment-ready land.

The Region should help shape and connect the instruments for employment, enterprise, innovation and productive use of post-lignite land and property. PPC should cooperate through transparency, contractual annexes and measurable local value. The Managing Authority and central administration should turn the Horizontal Clause from a legal possibility into stable administrative practice.

Final conclusion

What is confirmed

• Lignite activity and PPC employment in Western Macedonia contracted sharply. The comparable geographical corporate stock of PPC + Lignitiki Melitis fell from 4,147 on 31 December 2018 to 2,418 on 31 December 2021: a decrease of 1,729 or 41.7%.
• The contractor chain was large, but the strongest baseline, World Bank 2020, is a sample-based exposure estimate containing a large construction component. There is no public annual census of its contraction.
• The region lost high-paid lignite payroll. The precise net income no longer circulating locally cannot be derived without linked data on wages, pensions, benefits, new work and residence.
• In the published sample-based Labour Force Survey series, total all-sector employment rose by 6.3k in 2019–2025, but the comparison crosses the 2021 break in series. The labour force fell by 5.1k, population fell by 14.3k in 2021–2025, and employment fell by 5.2k in 2025. These trends neither cancel the sectoral loss nor prove that the transition succeeded.
• Programme figures from SDAM, the Just Development Transition Programme, DYPA and PPC are not a net account of new jobs. The specific RCR01 indicator for all programme territories showed zero achievement at 31 December 2024; it measures a net increase in average annual full-time equivalents one year after operation completion, not hires, cumulative person-years or Western Macedonia alone. No newer unified picture was publicly available at the cut-off.

What is not confirmed

• The claim that “25,000 jobs were lost” is not verified ex post. The figure refers to dependent or exposed jobs in earlier studies and to 25,500 jobs at risk in Western Macedonia in the European Commission’s 2020 document. A significant real loss of work and income is confirmed, but its exact administratively observable scale can be established only when the necessary records become available.
• The difference from 3,488 or 4,650 to 1,027–1,100 cannot be used as a direct 2019–2026 loss because the scopes are not identical.
• The World Bank’s 5,420 is not a census of “structural contractor” jobs; it is the remainder of an estimate after a specific construction-scenario exclusion.
• No universal 2.0–2.5 multiplier is adopted, and 3.28 is not dismissed merely as an “artefact”. Multipliers depend on data, aggregation, geography and model type.
• No exact gross or net total for jobs and income can be derived by adding non-comparable stocks, flows, construction sites and model parameters.

Answer to the public question

Western Macedonia has experienced a large, real and inadequately measured loss of lignite-related work and income. Public evidence does not verify 25,000 lost jobs as an ex-post figure, but neither does it support replacing that number with another apparently precise net total. The most robust observed component is the 2018–2021 corporate contraction. The rest of 2019–2026 remains fragmented across contractors, retirements, temporary projects, transfers and unverified new jobs. When the administrative records described below become available, direct and contractor flows and their wage impact can be measured accurately. Induced effects will remain model estimates and must be published separately.

This is an extensive independent ex-post analytical approach developed within the limitations of publicly available data. It should not be described as a definitive census until PPC, ERGANI, e-EFKA, DYPA and Just Development Transition programme records can be linked and comparable results published. That administrative task is now a matter of institutional accountability, not a technical detail.

The transition will be just when it can show, for every year and municipality, not only how many euros were committed or how many MW installed, but how many active FTEs were created, at what wage, for residents of which area, how many remained after 24 months and how much income they replaced.

Appendix A. Public studies and key sources

The list contains publicly identified studies and deliverables with direct or complementary relevance to employment, income and the transition. The review is extensive, but cannot prove the existence of unpublished commissions or withdrawn files.

A.1 Greek and regional studies

• 2006, Kordas, Lignite as Contributory Factor to Regional Development of Greece.
• 2008/2010, Chatzitheodoridis, Kolokontes and Vasiliadis, Lignite Mining and Lignite-Fired Power Generation in Western Macedonia.
• 2009, Tourkolias, Mirasgedis and Damigos, Employment benefits of electricity generation.
• 2011, Bank of Greece, The Environmental, Economic and Social Impacts of Climate Change in Greece, energy chapter.
• 2012, TEE/TDM, Estimate of the cost of Western Macedonia’s transition to low lignite production.
• 2013, IENE, Energy and Employment in Greece, M09.
• 2013, Markaki et al., The impact of clean energy investments on the Greek economy.
• 2015, Loizou et al., Linkages of the energy sector in the Greek economy.
• 2016, WWF Greece and Panteion University, Roadmap for the Transition of the Western Macedonia Region to a Post-Lignite Era.
• 2018, TEE/TDM, Update of the transition-cost estimate.
• 2018, EKKE, Socioeconomic impacts of the installation and operation of conventional and renewable energy sources: a literature review.
• 2018, Kozani Chamber of Commerce, Proposal for Western Macedonia’s transition to reduced lignite activity.
• 2019/2020, GEOTEE/Western Macedonia Branch, Study on the socioeconomic transition of Western Macedonia in the post-lignite period.
• 2019, Pavloudakis et al., Economic and Social Impact Assessment of Decarbonisation in Ptolemais.
• 2020, Region of Western Macedonia, Sotiropoulos, Karlopoulos et al., public update posted in 2022.
• 2020, IOBE, Impacts of the lignite phase-out in Western Macedonia and Megalopolis and Industry Bulletin 2/2021.
• 2020, IME GSEVEE, Lignite phase-out and Western Macedonia.
• 2020, Green Tank and diaNEOsis, Just Transition: attitudes and prospects.
• 2020, WWF/LDK, Just Transition and Employment in Greece.
• 2020, IENE, Current Situation and Prospects for Areas in Energy Transition in Greece, M58.
• 2021, Ziouzios et al., A Socioeconomic Study for the Transition to the Post-Lignite Era.
• 2023, IENE, Energy and Employment in Greece.
• 2024, INE GSEE, Employment prospects in Western Macedonia.
• 2026, GEOTEE/Region of Western Macedonia, Memorandum on Western Macedonia’s transition.
• 2026, Farmaki and Tranoulidis, Towards a Sustainable Just Transition: Participatory Governance and Workers’ Evaluations.

A.2 International and European studies

• 2018, JRC112593, EU coal regions: opportunities and challenges ahead.
• 2020, World Bank, A Road Map for a Managed Transition of Coal-Dependent Regions in Western Macedonia.
• 2020, World Bank, Labor Market Diagnostic, Jobs Working Paper 54.
• 2020, REKK/CSD, Accelerated Lignite Exit in Bulgaria, Romania and Greece.
• 2020–2022, TRACER, public deliverables for Western Macedonia and European coal regions.
• 2021, JRC123508, Recent trends in coal, peat and oil shale regions.
• 2022, Cowork4YOUTH, Baseline Study on the Impact of Youth Employment Policies.
• 2022, European Court of Auditors, Special Report 22/2022 on support to coal regions.
• 2023, OECD, OECD Economic Surveys: Greece 2023.
• 2023, POTENTIALS, Economic, social and territorial impact assessment.
• 2024, CINTRAN, Post-Lignite Era in Western Macedonia.
• 2025, JRC139404, The employment impact of the coal transition in EU regions.

A.3 Strategic, administrative and statistical sources

• Updated SDAM, 11 December 2020.
• Just Development Transition Programme 2021–2027.
• Managing Authority, final evaluation using data at 31 December 2024.
• European Commission SWD(2020)507.
• PPC annual/sustainability reports: 2018, 2019, 2020 and 2021.
• Eurostat Labour Force Survey for EL53.
• ERGANI annual reports.
• ELSTAT labour-market statistics.
• DYPA employment programmes for lignite-transition areas.
• National Just Development Transition Observatory.
• Western Macedonia Regional Council Decision 62/2025, official Diavgeia record, ecosystem for enterprise, innovation and employment.
• Western Macedonia Regional Council Decision 4/2026, official Diavgeia record, draft law on the Innovation Zone and Strategic Hub.
• Region of Western Macedonia presentation of the Strategic Hub and the Fund’s coordinating role, 27 January 2026.
• Law 4872/2021, Government Gazette A 247/10 December 2021, Article 10(6) on local branches of the Autonomous Observatory Unit.
• Managing Authority, launch of the National Just Development Transition Observatory, 5 June 2026.
• University of Western Macedonia, established research laboratories and ENTRA Lab.
• University of Western Macedonia, announcement on an active role in the Local Observatory, 11 November 2025.

Appendix B. Glossary of terms and indicators

Author’s declaration

The analytical approach was prepared from publicly available and verified evidence up to the cut-off date. The author assumes responsibility for the methodological choices, the assessment of the sources and the conclusions.

Author: Dimitrios Mavromatidis
Western Macedonia, 10 August 2026

Data required for future updates

Accuracy will improve materially when PPC provides comparable monthly and annual 2018–2026 data on persons and FTEs by facility and employment relationship; hiring, departure, retirement and transfer flows; residence; and active contractor and subcontractor workers by contract and project, separately for operations, construction, restoration and new investment. An accurate income account also requires pseudonymised data on regular pay, shifts, overtime, allowances, employer contributions and exit compensation, with recurring and one-off amounts held in separate accounts.

Securely linkable records are also required from ERGANI, e-EFKA and IDIKA’s HELIOS system, DYPA, the Managing Authority and programme-monitoring systems, ELSTAT, AADE, METAVASI S.A., the Region and municipalities, covering employment, pensions, subsidies, wages, residence, turnover, municipal revenue and redeployment. Linkage should be performed by an authorised body with data minimisation, pseudonymisation, controlled access and publication only of aggregate results. This analytical approach is an ex-post reference point with an evidence cut-off of 10 August 2026 and will be updated whenever new verified publications or administrative datasets become available, using stable definitions, a date for every revision and a complete revision record.